Ochrona lasów w Polsce: jak zabezpieczamy dojrzałe ekosystemy?
Większość lasów, które mijamy na co dzień, to tereny wykorzystywane gospodarczo do pozyskiwania surowca. Choć są zielone, ich struktura bywa uproszczona, a cykl życia drzew zostaje przerwany na długo przed osiągnięciem przez nie biologicznej starości.
W Fundacji Las Na Zawsze wiemy, że najcenniejszych, wielopiętrowych światów przyrody nie da się odtworzyć w kilka sezonów. Prawdziwy, dojrzały las buduje swoją równowagę przez setki lat.
Dlatego od 2022 roku rozwijamy drugi filar naszej działalności: kupujemy istniejące, wiekowe lasy prywatne i zabezpieczamy je prawnie, oddając przestrzeń naturalnym procesom na zawsze.
Fundacja Las Na Zawsze działa w oparciu o dwa uzupełniające się filary:
- Sadzimy nowe, bioróżnorodne lasy liściaste na terenach wymagających odnowienia.
- Chronimy istniejące, dojrzałe lasy w ramach projektu Połączona Puszcza Polska.
Dowiedz się więcej o obu kierunkach na stronie Nasze lasy.
Dlaczego chronimy lasy, które już rosną?
Dojrzały ekosystem leśny to znacznie więcej niż suma pni i gałęzi. To wielowarstwowa sieć powiązań między sędziwymi drzewami, roślinnością runa, grzybami, mikroorganizmami glebowymi i dzikimi zwierzętami.
Stare lasy świadczą bezcenne usługi ekosystemowe, czyli naturalne korzyści, z których wszyscy bezpłatnie czerpiemy każdego dnia:
Pojemne magazyny dwutlenku węgla: Sędziwe drzewa oraz nienaruszone, bogate w materię organiczną gleby przechowują węgiel przez dziesięciolecia, stabilizując lokalny klimat.
Naturalna retencja wody: Dno wiekowego lasu działa jak potężna gąbka, która pochłania nadmiar opadów, łagodzi skutki ulew i oddaje wilgoć w okresach suszy.
Bezpieczne schronienie dla rzadkich gatunków: Wiele organizmów potrzebuje specyficznych warunków, takich jak rozkładające się, omszałe kłody czy dziuple w wiekowych pniach. Takiego środowiska nie znajdą w młodych zadrzewieniach.
Od 2022 roku do połowy 2026 roku objęliśmy trwałą ochroną 92,35 hektara dojrzałych lasów w 19 enklawach w całym kraju, a łączna powierzchnia wszystkich naszych terenów (posadzonych i ochronionych) przekroczyła 286 hektarów. Każdy kolejny zakup przybliża nas do nadrzędnego celu: utworzenia sieci bezpiecznych enklaw w ramach Połączonej Puszczy Polskiej.
Jakie lasy bierzemy pod skrzydła?
Parki narodowe zajmują zaledwie 1% powierzchni Polski. Aby skutecznie chronić przyrodę, działamy oddolnie na rynku gruntów prywatnych, wybierając obszary o szczególnych walorach przyrodniczych:
Lasy wiekowe (70+ lat): Szukamy drzewostanów liściastych i mieszanych (m.in. buczyn, grądów czy dąbrów), w których tradycyjna gospodarka surowcowa nie była prowadzona od minimum 20 lat lub które wyrosły w sposób w pełni naturalny, bez ingerencji człowieka.
Tereny sąsiadujące z dużymi kompleksami leśnymi: Wybieramy działki przylegające do istniejących puszcz i rezerwatów. Ograniczamy w ten sposób fragmentację siedlisk (rozdrabnianie przestrzeni życiowej zwierząt) i wzmacniamy korytarze ekologiczne, którymi wędrują dzikie gatunki.
Rzadkie i cenne siedliska: Chronimy zdegradowane bory bagienne, lasy łęgowe w dolinach rzek oraz podmokłe zagłębienia terenu. Charakteryzują się one wyjątkową zdolnością do samoczynnej regeneracji i zatrzymywania wody w krajobrazie.
Strategia agregacji: Nabywamy działki o powierzchni od 1,5 do 5 hektarów, dążąc docelowo do łączenia ich z sąsiednimi gruntami w zwarte kompleksy liczące 20 hektarów i więcej.
Przykłady z naszego portfolio
Las w Nowym Kościele (15,06 ha, Dolny Śląsk)
dojrzały las liściasty poprzecinany wąwozami, ostoja puchacza i bociana czarnego, z dębami o obwodzie dochodzącym do 350 cm.
Las w Humniskach (28,5 ha, Podkarpacie)
największy zwarty obszar chroniony przez Fundację, z meandrującym strumieniem i sędziwymi bukami; stałe schronisko salamandry plamistej i korytarz dużych ssaków.
Las w Mostowie (1,29 ha, Mazowsze)
bagienny las olsowy na glebach torfowych, kluczowy dla lokalnej retencji wodnej i bogaty w martwe drewno.
Droga do ochrony: jak wygląda proces zakupowy?
W Polsce prywatne lasy zajmują blisko 2 miliony hektarów, lecz ich struktura własnościowa jest niezwykle rozdrobniona. Wiele z nich to wąskie działki o szerokości zaledwie kilku metrów i długości kilometra, gdzie trudno o stabilny ekosystem.
Wyszukanie odpowiedniego gruntu i przeprowadzenie bezpiecznej transakcji to wieloetapowa praca ekspercka:
Skauting i weryfikacja cyfrowa: Przeszukujemy ogłoszenia, analizujemy ortofotomapy, ewidencję gruntów oraz plany urządzania lasu, by odsiać monokultury i nieforemne paski ziemi.
Obowiązkowa wizja lokalna: Przed podjęciem decyzji zespół Fundacji wchodzi do każdego lasu fizycznie. Sprawdzamy stan drzewostanu, obecność odnowienia naturalnego, ukształtowanie terenu oraz ewentualne zagrożenia antropogeniczne (np. nielegalne wysypiska).
Zgromadzenie dokumentacji formalnej: Zbieramy odpis z księgi wieczystej, wypisy z rejestru gruntów i stosowne zaświadczenia urzędowe, co trwa zazwyczaj od 4 do 6 tygodni.
Umowa warunkowa i prawo pierwokupu: Zgodnie z polskim prawem Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe ma 30 dni na skorzystanie z ustawowego prawa pierwokupu lasu prywatnego. Pierwsza wizyta u notariusza kończy się podpisaniem umowy warunkowej.
Przeniesienie własności: Jeśli instytucja państwowa nie skorzysta z pierwokupu, podpisujemy ostateczną umowę przeniesienia własności. Grunt staje się trwałym majątkiem Fundacji Las Na Zawsze.
Nienaruszalność prawna: dlaczego las rośnie Na Zawsze?
Przejrzystość i twarde gwarancje formalne to fundament relacji z naszymi Partnerami biznesowymi i darczyńcami:
Własność Fundacji: Grunt kupowany jest bezpośrednio na rzecz Fundacji Las Na Zawsze, co zabezpiecza go przed spekulacją rynkową i zmianami planów zagospodarowania.
Rygorystyczny statut: Zgodnie z § 11 statutu Fundacji nasze nieruchomości nie mogą być zbywane, obciążane kredytami ani poddawane gospodarczym wycinkom czy wyrębom. Zmiana tych zapisów wymaga jednomyślnej zgody wszystkich Fundatorów.
Umowy darowizny celowej: Zabezpieczamy środki powierzone nam przez Partnerów zapisem o pełnej odpowiedzialności finansowej: w razie naruszenia celów umowy darowizny Fundacja jest zobowiązana zwrócić 100% przekazanych środków wraz z odsetkami.
Co robimy, gdy las jest już nasz?
Gdy las staje się własnością Fundacji, człowiek przestaje w niego ingerować gospodarczo, a głównym zarządcą staje się natura. Nie oznacza to jednak braku opieki. Pozostajemy odpowiedzialnymi gospodarzami terenu:
Doroczny monitoring terenowy: Co najmniej raz w roku nasz zespół przechodzi każdy chroniony las, rejestrując zmiany w strukturze drzewostanu, stan mikrosiedlisk oraz dynamikę naturalnych procesów.
Bezpieczeństwo i porządek: Sprawdzamy, czy powalone pnie przy granicach działek nie zagrażają sąsiednim drogom, regularnie sprzątamy pojawiające się śmieci oraz instalujemy fotopułapki ograniczające kłusownictwo czy zaśmiecanie.
Lokalni Strażnicy Lasu: Budujemy relacje z mieszkańcami sąsiednich wsi i miasteczek, angażując ich jako lokalnych opiekunów, którzy mają oko na las podczas codziennych spacerów.
Otwarte bramy i edukacja: Nasze lasy nie są zamykane za wysokimi płotami. Są w pełni otwarte dla osób szukających wyciszenia, kontaktu z żywą przyrodą i regeneracji z dala od cyfrowych powiadomień.
Każdy nowo zakupiony las witamy w naszej społeczności podczas Celebracji Ochrony. Zapraszamy Partnerów, ich pracowników oraz darczyńców na wspólny spacer przyrodniczy. To czas bezpośredniego doświadczania natury: dotykania mchów, poznawania sędziwych drzew i odpoczynku w bezpiecznej przestrzeni leśnej.
Wspólne sadzenie to także moment odbudowywania relacji z naturą. Uczestnicy zyskują poczucie sprawczości, zamieniając biurka i ekrany na pracę w terenie.
Jak mierzymy stan lasu? Potencjał Bioróżnorodności
W gospodarce leśnej wartość drzewostanu określa się najczęściej w metrach sześciennych pozyskanego drewna. W Fundacji Las Na Zawsze odrzucamy tę miarę – dla nas wartością jest tętniące w nim życie.
Dlatego wspólnie z naukowcami – dr Ewą Chećko i dr. hab. Szymonem Jastrzębowskim – opracowaliśmy autorską metodykę Potencjału Bioróżnorodności. Nie skupiamy się na chwilowym liczeniu płochliwych zwierząt czy ptaków, lecz mierzymy, czy las stwarza trwałe warunki do życia dla zróżnicowanych gatunków. Na regularnej siatce powierzchni badawczych (o wielkości 0,05 ha) analizujemy m.in. skład gatunkowy, wielowarstwową strukturę drzew, stan runa i podszytu, liczbę dziupli oraz zasobność w martwe drewno stojące i leżące.
Średni wynik naszych lasów dojrzałych wynosi 0,726 w skali od 0 do 1, co potwierdza ich wybitne walory przyrodnicze.
Chcesz dowiedzieć się, jak krok po kroku wygląda praca badacza na powierzchni kołowej i jak interpretujemy poszczególne wskaźniki? Przeczytaj nasz szczegółowy artykuł: Jak badamy Potencjał Bioróżnorodności w Lasach Na Zawsze?
Dołącz do Połączonej Puszczy Polskiej
Ochrona dojrzałych ekosystemów to wymierna, bezpieczna inwestycja w przyszłość polskiej przyrody i stabilność klimatu. Współpracujemy z firmami, które szukają projektów opartych na twardych danych naukowych, transparentności i realnym wpływie środowiskowym.
Wspólnie możemy zabezpieczyć kolejny fragment dojrzałego lasu w Twoim regionie.
