{"id":120126,"date":"2023-01-09T17:54:55","date_gmt":"2023-01-09T16:54:55","guid":{"rendered":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/?p=120126"},"modified":"2023-01-10T12:57:28","modified_gmt":"2023-01-10T11:57:28","slug":"buk-pospolity","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/buk-pospolity\/","title":{"rendered":"Arkadyjski symbol"},"content":{"rendered":"\n
\n
\n
\n
\n
\n

Buk pospolity (Fagus sylvatica<\/em>) <\/h2>\n\n\n\n

\u201ePod roz\u0142o\u017cystych buk\u00f3w spoczywaj\u0105c cieniem\u2026\u201d napisa\u0142 Wergiliusz. Opiewa\u0142 pi\u0119kno dobrych, opieku\u0144czych buk\u00f3w rosn\u0105cych na wolnej przestrzeni, jednych z pi\u0119kniejszych europejskich drzew. Malowniczo\u015b\u0107 ich uros\u0142a do symbolu arkadyjskiego \u017cycia, pogodnego, spokojnego i beztroskiego.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Buk tworzy pi\u0119kne lasy o charakterystycznym nastoju \u2013 pogodnym i \u015bwietlistym. W stanie bezlistnym, dzi\u0119ki srebrzystej jasnej korze jawi si\u0119 te\u017c bardzo pozytywnie, wr\u0119cz przytulnie. Jego kora jest bardzo cienka i \u0142atwo w niej pisa\u0107 imiona zakochanych lub serca przebite strza\u0142\u0105. Takie blizny pozostaj\u0105 niestety ju\u017c na lata\u2026 Jest to wi\u0119c pami\u0119tliwe drzewo. Pami\u0119ta r\u00f3wnie\u017c swoich przodk\u00f3w, dba o wielk\u0105 le\u015bn\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107, rozpoznaje rodzin\u0119, karmi dzieci i chroni starc\u00f3w. Ale po kolei\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sylwetka bohatera<\/h2>\n\n\n\n

Opr\u00f3cz popielatej, szarej kory buk wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 efektownymi czerwonymi, pomara\u0144czowymi lub bordowymi li\u015b\u0107mi jesieni\u0105 i monumentalnym pokrojem \u2013 strzelistym gdy ro\u015bnie w lasach (nawet do 50 m wysoko\u015bci), a szerokim, kulistym, gdy dorasta swobodnie (do 30 m wysoko\u015bci). Po 40-80 latach, gdy dojrzeje, wytwarza orzeszki nazywane bukw\u0105 lub buczyn\u0105. Owocuje obficie co 5-10 lat, reguluj\u0105c w pewnym stopniu liczebno\u015b\u0107 ssak\u00f3w w lesie, kt\u00f3re zw\u0142aszcza zim\u0105 karmi\u0105 si\u0119 bukw\u0105. Orzeszki pomagaj\u0105 przetrwa\u0107 ssakom trudny czas. Jednak dzi\u0119ki temu, \u017ce buk nie owocuje corocznie, lecz cyklicznie, w ten spos\u00f3b cz\u0119\u015bciowo reguluje ich liczebno\u015b\u0107. Zimy z wyjedzon\u0105 bukw\u0105 s\u0105 czasem selekcji ssak\u00f3w, kt\u00f3re os\u0142abione cz\u0119\u015bciej padaj\u0105 ofiar\u0105 drapie\u017cnik\u00f3w. Zw\u0142aszcza sarny i jelenie lubi\u0105 zgryza\u0107 ma\u0142e buczki. W ten oto spos\u00f3b stare buki reguluj\u0105 w pewnym stopniu liczebno\u015b\u0107 tych zwierz\u0105t, zapewniaj\u0105c przetrwanie nast\u0119pnym pokoleniom drzew. Gdyby by\u0142o zbyt du\u017co saren i jeleni \u2013 bukowy las zosta\u0142by zjedzony zanim by wyr\u00f3s\u0142.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Upodobania<\/h2>\n\n\n\n

Buk jest typowym drzewem umiarkowanego klimatu morskiego, lubi wilgotne powietrze i \u0142agodne zimy. Cierpi od silnych mroz\u00f3w i p\u00f3\u017anych wiosennych przymrozk\u00f3w, niszcz\u0105cych m\u0142ode li\u015bcie i kwiaty. Ze wzgl\u0119du na ocieplaj\u0105cy si\u0119 klimat rozszerza sw\u00f3j naturalny zasi\u0119g. W Polsce osi\u0105ga p\u00f3\u0142nocno-wschodni\u0105 granic\u0119 wyst\u0119powania w Europie. Poza tym preferuje \u017cyzne, pr\u00f3chniczne i umiarkowanie wilgotne gleby. Mo\u017ce rosn\u0105c zar\u00f3wno na glebach zasadowych, jak i kwa\u015bnych. Nie lubi zmian poziomu w\u00f3d gruntowych. Doskonale znosi zacienienie. Uwielbia stabilne warunki. Doskonale czuje si\u0119 w\u015br\u00f3d innych buk\u00f3w tworz\u0105c malownicze lasy \u2013 buczyny. Czasem wyst\u0119puje jako domieszka, np. w gr\u0105dach, rzadziej w d\u0105browach. Dobrze si\u0119 czuje w Polsce zw\u0142aszcza na Pomorzu i w g\u00f3rach do 800\u20131250 m n.p.m. Buczyny s\u0105 r\u00f3\u017cnorodne. W g\u00f3rach, w reglu dolnym buki dominuj\u0105 tworz\u0105c \u017cyzne buczyny sudeckie lub wraz z jod\u0142\u0105 pospolit\u0105 \u2013 \u017cyzne buczyny karpackie, a na ubo\u017cszych glebach \u2013 kwa\u015bne buczyny g\u00f3rskie. Na ni\u017cu na dobrych glebach tworz\u0105 \u017cyzne buczyny ni\u017cowe, a na s\u0142abych \u2013 kwa\u015bne buczyny ni\u017cowe. Rzadkie s\u0105 obecnie buczyny storczykowe porastaj\u0105ce gleby wapienne.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n

Zwi\u0105zki z natur\u0105<\/h2>\n\n\n\n

Buki tworz\u0105 bardzo stabilne d\u0142ugowieczne lasy, wp\u0142ywaj\u0105 na liczebno\u015b\u0107 wielu zwierz\u0105t, zapewniaj\u0105c w ten spos\u00f3b stabilno\u015b\u0107 ca\u0142ego ekosystemu. Wp\u0142ywaj\u0105 te\u017c na klimat, zapewniaj\u0105c buczynom potrzebn\u0105 wilgotno\u015b\u0107 powietrza i gleby, du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 opad\u00f3w i \u0142agodno\u015b\u0107 zim. Buki dbaj\u0105 o ca\u0142\u0105 le\u015bn\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107. Orzeszki s\u0105 ulubionym pokarmem dzik\u00f3w, gryzoni, ptak\u00f3w np. grzywaczy, s\u00f3jek, grubodziob\u00f3w i g\u0142uszc\u00f3w. Znane s\u0105 tak\u017ce ich zwi\u0105zki z grzybami mykoryzowymi, kt\u00f3re zapewniaj\u0105 bukom wod\u0119 w okresach letnich susz i wa\u017cne pierwiastki. Grzyby w zamian otrzymuj\u0105 od buk\u00f3w m.in. cukry, wytworzone w procesie fotosyntezy. Niezwyk\u0142e s\u0105 te\u017c odkrycia wskazuj\u0105ce na to, \u017ce za pomoc\u0105 tzw. zrost\u00f3w korzeniowych buki dziel\u0105 si\u0119 sk\u0142adnikami pokarmowymi i wod\u0105 ze swoim potomstwem. Co ciekawe w g\u0105szczu podszycia rozpoznaj\u0105 ma\u0142e buczki, kt\u00f3re s\u0105 ich genetycznymi dzie\u0107mi i pomagaj\u0105 im przetrwa\u0107. Ich dzieci bowiem \u017cyj\u0105 w warunkach prawie bez \u015bwiat\u0142a (rosn\u0105 w cieniu doros\u0142ych drzew, wi\u0119c same nie mog\u0105 w pe\u0142ni asymilowa\u0107) oraz prawie bez wody i sk\u0142adnik\u00f3w pokarmowych (g\u0119ste korzenie du\u017cych drzew). W ten spos\u00f3b drzewa-rodzice zapewniaj\u0105 wymian\u0119 pokole\u0144. A gdy same do\u017cyj\u0105 swoich lat \u2013 upadaj\u0105 \u2013 ods\u0142aniaj\u0105c \u015bwiat\u0142o i uwalniaj\u0105c opady deszczu, a m\u0142ode potomstwo szybko startuje wysoko do nieba. Co zadziwiaj\u0105ce, zaobserwowano te\u017c wymian\u0119 w drug\u0105 stron\u0119. Wyro\u015bni\u0119te ju\u017c potomstwo potrafi zrostami korzeniowymi te\u017c dokarmia\u0107 i nawadnia\u0107 swoich s\u0119dziwych, schorowanych lub uszkodzonych przez burze rodzic\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Blisko cz\u0142owieka<\/h2>\n\n\n\n

Ludzie od dawna dostrzegali pi\u0119kno tych drzew, dlatego cz\u0119sto sadzono je w ogrodach, parkach, przy pa\u0142acach. Cz\u0142owiek tak\u017ce wyhodowa\u0142 mn\u00f3stwo odmian buka o niezwyk\u0142ych cechach \u2013 o li\u015bciach bordowych, z\u0142otych lub pstrych, o p\u0142acz\u0105cym lub kolumnowym pokroju. Buk jako drzewo d\u0142ugowieczne by\u0142 te\u017c sadzony dla upami\u0119tnienia wa\u017cnych wydarze\u0144. W Polsce buki \u017cyj\u0105 maksymalnie do oko\u0142o 300-400 lat, a na zachodzie Europy nawet do 500 lat. Bukiew by\u0142a pasz\u0105 dla zwierz\u0105t hodowlanych, m.in. \u015bwi\u0144. Tak\u017ce ludziom podczas g\u0142odu ratowa\u0142a \u017cycie \u2013 z bukwy robiono namiastk\u0119 m\u0105ki i dodawano j\u0105 do m\u0105ki ze zb\u00f3\u017c, t\u0142oczono z niej te\u017c olej spo\u017cywczy (nieje\u0142czej\u0105cy). Orzeszki bukowe jadano zar\u00f3wno na surowo (cho\u0107 wtedy by\u0142y lekko truj\u0105ce i nie mog\u0142y by\u0107 spo\u017cywane w du\u017cej ilo\u015bci), jak i pra\u017cone (wtedy stawa\u0142y si\u0119 ju\u017c nietruj\u0105ce). We wschodnich Karpatach orzeszki nazywano \u201e\u017cyr\u201d. M\u0142ode li\u015bcie te\u017c s\u0105 jadalne, maj\u0105 orzechowy, s\u0142odki smak (starsze s\u0105 ju\u017c gorzkawe). W Karpatach wschodnich by\u0142y nazywane \u201eso\u0142odyczka\u201d lub \u201eso\u0142odyszka\u201d. Suche li\u015bcie opad\u0142e z drzew przed mrozami zbierano do wypychania siennik\u00f3w i materac\u00f3w. Z bukowych wi\u00f3r wytwarzano mocny ocet, a z popio\u0142u \u015brodek do prania. Drewno buka jest twarde i \u0142upliwe, cenione kiedy\u015b przez bednarzy, ko\u0142odziej\u00f3w, stolarzy i tokarzy. U\u017cywane by\u0142o do wytwarzania wielu produkt\u00f3w u\u017cytku codziennego np. cz\u00f3\u0142en, wiose\u0142, \u0142\u00f3\u017cek, sto\u0142\u00f3w, tak zwanych gi\u0119tych mebli, mis, ko\u0142owrotk\u00f3w, ok\u0142adek do ksi\u0105\u017cek, \u0142opat, wide\u0142, a\u017c po \u015bruby w prasach i lawety armat. Jednak pami\u0119tajmy, \u017ce to \u017cywe buki by\u0142y najbli\u017csze cz\u0142owiekowi, na tym wy\u017cszym poziomie.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Buk pospolity (Fagus sylvatica) \u201ePod roz\u0142o\u017cystych buk\u00f3w spoczywaj\u0105c cieniem\u2026\u201d napisa\u0142 Wergiliusz. Opiewa\u0142 pi\u0119kno dobrych, opieku\u0144czych buk\u00f3w rosn\u0105cych na wolnej przestrzeni, jednych z pi\u0119kniejszych europejskich drzew. Malowniczo\u015b\u0107 ich uros\u0142a do symbolu arkadyjskiego \u017cycia, pogodnego, spokojnego i beztroskiego. Buk tworzy pi\u0119kne lasy o charakterystycznym nastoju \u2013 pogodnym i \u015bwietlistym. W stanie bezlistnym, dzi\u0119ki srebrzystej jasnej korze jawi […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":120132,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[64,67],"class_list":["post-120126","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gatunki-drzew-i-krzewow","tag-gatunki-drzew-i-krzewow","tag-wszystkie-wpisy"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120126","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=120126"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120126\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":120149,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/120126\/revisions\/120149"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/120132"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=120126"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=120126"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=120126"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}