{"id":122589,"date":"2023-08-23T12:48:19","date_gmt":"2023-08-23T10:48:19","guid":{"rendered":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/?p=122589"},"modified":"2023-08-24T17:07:16","modified_gmt":"2023-08-24T15:07:16","slug":"wywiad-niewidzialni-zabojcy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wywiad-niewidzialni-zabojcy\/","title":{"rendered":"Niewidzialni zab\u00f3jcy"},"content":{"rendered":"\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\n

Natura nie raz inspirowa\u0142a cz\u0142owieka w wielu obszarach. To z niej pochodzi masa lek\u00f3w i pomocnych substancji. Przez obserwacj\u0119 przyrody i zachodz\u0105cych w niej proces\u00f3w dowiadujemy si\u0119 o r\u00f3\u017cnych kr\u00f3lestwach organizm\u00f3w i o niesamowitych praktykach niekt\u00f3rych z ich przedstawicieli. Dzi\u015b skupimy si\u0119 na grzybach. I to nie tych, kt\u00f3re znamy ze spacer\u00f3w po lasach, niewinnie kryj\u0105cych swoje kapelusze w\u015br\u00f3d runa.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b zajrzymy pod ziemi\u0119, gdzie roztacza si\u0119 prawdziwe grzybowe kr\u00f3lestwo. Tam te\u017c znajdziemy bohater\u00f3w dzisiejszej opowie\u015bci, kt\u00f3rzy na tyle skutecznie \u2018poluj\u0105\u2019 na swoje po\u017cywienie, \u017ce stali si\u0119 obiektem zainteresowania \u015bwiata nauki.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Doktor El\u017cbieta Popowska-Nowak specjalizuj\u0105ca si\u0119 w badaniu grzyb\u00f3w owadob\u00f3jczych zdradzi nam kilka z ich tajemnic i wyja\u015bni, jak ludzie wykorzystuj\u0105 te niesamowite grzybie praktyki.<\/strong><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"
Archives nationales (France), CC BY-SA 4.0 https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-sa\/4.0<\/a>, via Wikimedia Commons<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

LNZ: Niewidzialni zab\u00f3jcy \u2013 do kogo odnosi si\u0119 to stwierdzenie?<\/h3>\n\n\n\n

EPN:<\/strong> Okre\u015blenie odnosi si\u0119 w tym przypadku do grzyb\u00f3w. S\u0142owo grzyb w kontek\u015bcie \u015brodowiska le\u015bnego kojarzy si\u0119 na og\u00f3\u0142 z grzybami widocznymi, czyli  m. in. z grzybami kapeluszowymi, kt\u00f3re wyrastaj\u0105 na \u015bci\u00f3\u0142ce, na glebie lub na martwym drewnie. Tymczasem \u015bci\u00f3\u0142ka i gleba le\u015bna, i nie tylko le\u015bna, to siedlisko wielu gatunk\u00f3w mikroskopijnych grzyb\u00f3w, kt\u00f3rych nie mo\u017cna zaobserwowa\u0107 \u201ego\u0142ym okiem\u201d. Jedn\u0105 z ich grup s\u0105 grzyby owadob\u00f3jcze.<\/p>\n\n\n\n

Odgrywaj\u0105 rol\u0119 jako jeden z naturalnych czynnik\u00f3w wp\u0142ywaj\u0105cych na populacj\u0119 owad\u00f3w szkodliwych z punktu widzenia gospodarki cz\u0142owieka. Dotyczy to owad\u00f3w, kt\u00f3re wyst\u0119puj\u0105 w glebie lub w niej zimuj\u0105 albo odbywaj\u0105 przepoczwarzenie.  Najcz\u0119\u015bciej z tego \u015brodowiska izolowane s\u0105 grzyby m. in. z rodzaj\u00f3w Beauveria, Isaria <\/em>(dawna nazwa  Paecilomyces<\/em>), Metarhizium<\/em>.  <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n

Mechanizm infekcji<\/h1>\n\n\n\n

LNZ: W jaki spos\u00f3b grzyby te poluj\u0105 na swoje ofiary?<\/h3>\n\n\n\n

EPN:<\/strong> Grzyby te wnikaj\u0105 do owad\u00f3w przez okrywy ich cia\u0142a i paso\u017cytuj\u0105c mog\u0105 powodowa\u0107 infekcje, gdy owady te jeszcze nie \u017ceruj\u0105. Jako paso\u017cyty fakultatywne mog\u0105 do momentu pojawienia si\u0119 \u017cywiciela (tutaj owada) przetrwa\u0107 w glebie lub w \u015bci\u00f3\u0142ce przez d\u0142u\u017cszy czas. W oczekiwaniu na ofiary prowadz\u0105 saprofityczny tryb \u017cycia, czyli od\u017cywiaj\u0105 si\u0119 materi\u0105 organiczn\u0105. Dzi\u0119ki wydzielaniu r\u00f3\u017cnych enzym\u00f3w ich strz\u0119pki kie\u0142kuj\u0105c mog\u0105 wnika\u0107 do jamy cia\u0142a gospodarza. Tam wytwarzaj\u0105 cia\u0142a strz\u0119pkowe, kt\u00f3re powoduj\u0105c intoksykacj\u0119 i rozk\u0142ad organ\u00f3w wewn\u0119trznych prowadz\u0105 do obumierania zaka\u017conego owada. W odpowiednich warunkach m. in. wilgotno\u015bci i temperatury strz\u0119pki grzybni wydostaj\u0105 si\u0119 na zewn\u0105trz, zarodnikuj\u0105c. I wtedy mo\u017cemy je zauwa\u017cy\u0107 w \u015brodowisku.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

LNZ: Czy mo\u017ce Pani opisa\u0107 jak rozpozna\u0107 takie strz\u0119pki? Czy wida\u0107 je na zainfekowanych owadach?<\/h3>\n\n\n\n

EPN:  <\/strong>Jak ju\u017c wspomina\u0142am w odpowiednich warunkach wilgotno\u015bci i temperatury strz\u0119pki grzyba wyrastaj\u0105 na zewn\u0105trz okryw owada i mo\u017cemy je zaobserwowa\u0107 jako bia\u0142awy nalot. Je\u015bli grzybnia ta zacznie zarodnikowa\u0107 mo\u017cna rozr\u00f3\u017cni\u0107 do jakiego rodzaju nale\u017cy grzyb. Bezpieczniej jednak zrobi\u0107 to pod mikroskopem, aby dok\u0142adniej obejrze\u0107 budow\u0119 konidiofor\u00f3w i kszta\u0142t zarodnik\u00f3w. Aby oznaczy\u0107 danego grzyba do gatunku, w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w potrzebne s\u0105 ju\u017c metody molekularne.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"
Zdj\u0119cie Las Na Zawsze<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\"\"
Zdj\u0119cie autorstwa dr El\u017cbiety Popowskiej-Nowak przedstawia grzyba Isaria farinosa<\/em> wyizolowanego z gleby pochodz\u0105cej z lasu bukowego na owada pu\u0142apkowego \u2013 larw\u0119 Galleria mellonella<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
Zdj\u0119cie autorstwa dr El\u017cbiety Popowskiej-Nowak przedstawia grzyba Isaria farinosa<\/em> wyizolowanego z gleby pochodz\u0105cej z lasu bukowego na owada pu\u0142apkowego \u2013 larw\u0119 Galleria mellonella<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Obfite rozprzestrzenianie si\u0119 w \u015brodowisku<\/h2>\n\n\n\n

LNZ: Kiedy cz\u0142owiek zainteresowa\u0142 si\u0119 dzia\u0142aniem tych niezwyk\u0142ych organizm\u00f3w?<\/h3>\n\n\n\n

EPN: <\/strong>W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w grzyby te charakteryzuj\u0105 si\u0119 wysokim potencja\u0142em reprodukcyjnym. Wytwarzaj\u0105 na zaka\u017conym osobniku du\u017c\u0105 liczebno\u015b\u0107 zarodnik\u00f3w, kt\u00f3re rozprzestrzeniaj\u0105 si\u0119 w \u015brodowisku. W zwi\u0105zku z tym, \u017ce zauwa\u017cono liczne epizoocje (epidemiczne choroby) w populacjach owad\u00f3w powodowane przez te grzyby w \u015brodowisku, zacz\u0119to bada\u0107 je pod k\u0105tem mo\u017cliwo\u015bci wykorzystania w ograniczaniu liczebno\u015bci szkodliwych owad\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\"\"
Zdj\u0119cie autorstwa dr El\u017cbiety Popowskiej-Nowak przedstawia grzyba\u00a0z\u00a0<\/em>rodzaju\u00a0Metarhizium\u00a0<\/em>\u00a0wyizolowanego z gleby le\u015bnej na owada pu\u0142apkowego \u2013 larw\u0119\u00a0Galleria mellonella<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Izolowanie z gleby<\/h2>\n\n\n\n

LNZ: Czy takie gatunki owadob\u00f3jczych grzyb\u00f3w spotykamy te\u017c w Polsce? Jak si\u0119 je pozyskuje?<\/h3>\n\n\n\n

EPN:<\/strong> Grzyby te wyst\u0119puj\u0105 w Polsce. Mo\u017cna  je izolowa\u0107 z gleby metod\u0105 na owady tzw. pu\u0142apkowe (mog\u0105 nimi by\u0107 m.in. larwy barciaka wi\u0119kszego Galleria mellonella<\/em>) lub na agarowe (zestalone) selektywne pod\u0142o\u017ca hodowlane \u2013 nast\u0119pnie hodowa\u0107 w laboratorium i wykorzystywa\u0107 do r\u00f3\u017cnych bada\u0144. Mo\u017cna je r\u00f3wnie\u017c pozyskiwa\u0107 z pora\u017conych owad\u00f3w znalezionych w \u015brodowisku.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

LNZ: Je\u015bli na moment zapomnimy o \u2018u\u017cywaniu\u2019 tych grzyb\u00f3w, to czy mo\u017ce nam Pani opowiedzie\u0107, jak to dzia\u0142a w naturze, w lesie. Jak wygl\u0105da rola tych grzyb\u00f3w w zdrowym ekosystemie?<\/h3>\n\n\n\n

EPN:<\/strong> W momencie pojawienia si\u0119 owada i przy sprzyjaj\u0105cych warunkach m.in. odpowiedniej wilgotno\u015bci grzyb  atakuje go. Niekt\u00f3re gatunki s\u0105 polifagami i mog\u0105 atakowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c inne stawonogi jak paj\u0105ki czy roztocza. Nie maj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci aktywnego poruszania si\u0119 . Zarodniki mog\u0105 by\u0107 rozprzestrzeniane przez wod\u0119, pr\u0105dy powietrzne, organizmy wyst\u0119puj\u0105ce w glebie. W zwi\u0105zku z tym w danym \u015brodowisku b\u0119d\u0105 atakowane owady, kt\u00f3rych jest najwi\u0119cej (istnieje najwi\u0119ksza mo\u017cliwo\u015b\u0107 ich \u201enapotkania\u201d). Mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce pe\u0142ni\u0105 role naturalnego czynnika ograniczaj\u0105cego liczebno\u015b\u0107 owad\u00f3w w danym \u015brodowisku. Trzeba jednak zaznaczy\u0107, \u017ce  nie ka\u017cdy kontakt zarodnika z owadem ko\u0144czy si\u0119 infekcj\u0105. Aby do tego dosz\u0142o musi zaj\u015b\u0107 odpowiednia interakcja pomi\u0119dzy zarodnikiem a osk\u00f3rkiem gospodarza (owada), w kt\u00f3rej uczestnicz\u0105 z jednej strony np. enzymy grzyba a z drugiej substancje ochronne jak np. woski kutykularne na powierzchni owada.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Praktyczne stosowanie w ochronie ro\u015blin<\/h2>\n\n\n\n

LNZ: No w\u0142a\u015bnie, przechodzimy do wa\u017cnego tematu, mianowicie po co ludziom wsparcie tych grzyb\u00f3w? Czy mo\u017ce Pani wyja\u015bni\u0107 na czym polega problem z owadami i kiedy w przypadku lasu najcz\u0119\u015bciej b\u0119dziemy mie\u0107 z nim do czynienia?<\/h3>\n\n\n\n

EPN:<\/strong> W trakcie bada\u0144 tej grupy mikroorganizm\u00f3w stwierdzono du\u017c\u0105 ich r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, potwierdzono ich znaczenie w regulacji stawonog\u00f3w (w tym owad\u00f3w) oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykorzystania ich w biologicznych metodach ograniczania populacji owad\u00f3w – szkodnik\u00f3w ro\u015blin w uprawach rolnych i w lasach. Poniewa\u017c mog\u0105 by\u0107 produkowane w du\u017cej ilo\u015bci na pod\u0142o\u017cach hodowlanych oraz przechowywane przez d\u0142u\u017cszy czas zachowuj\u0105 swoj\u0105 patogeniczno\u015b\u0107, mog\u0105 by\u0107, w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b preparowane i aplikowane jako \u015brodek alternatywny do chemicznych insektycyd\u00f3w. W przypadku lasu najcz\u0119\u015bciej mamy do czynienia z gradacj\u0105 szkodnik\u00f3w w monokulturach. Takim przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 gradacja kornika czy p\u0119drak\u00f3w chrab\u0105szcza majowego.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

S\u0105 plusy, ale i minusy\u2026<\/h2>\n\n\n\n

LNZ: Czy te grzyby atakuj\u0105 jedynie \u2018niechciane\u2019 insekty?<\/h3>\n\n\n\n

EPN: <\/strong>Wi\u0119kszo\u015b\u0107 gatunk\u00f3w grzyb\u00f3w z wy\u017cej wymienionych rodzaj\u00f3w Beauveria<\/em>, Metarhizium<\/em>, Isaria <\/em>mo\u017ce niestety rozwija\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kosztem owad\u00f3w po\u017cytecznych (w tym takich jak b\u0142onk\u00f3wki paso\u017cytnicze, mr\u00f3wki, chrz\u0105szcze biegaczowatych). Rozwijaj\u0105c si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na owadach saprofagicznych (rozk\u0142adaj\u0105cych martwe szcz\u0105tki organiczne) lub ro\u015blino\u017cernych  – kt\u00f3re nie maj\u0105 znaczenia z punktu widzenia gospodarczego, ale odgrywaj\u0105 du\u017c\u0105 rol\u0119 w rozk\u0142adzie materii organicznej i pe\u0142ni\u0105 wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w \u015brodowisku – mog\u0105 przyczynia\u0107 si\u0119 w pewnym stopniu do ograniczania ich liczebno\u015bci oraz r\u00f3\u017cnorodno\u015bci. To cz\u0119\u015bciowo zmniejsza rol\u0119 tych gatunk\u00f3w jako czynnik\u00f3w ograniczaj\u0105cych szkody w uprawach. Ale tylko cz\u0119\u015bciowo. W zwi\u0105zku z tym, \u017ce owad\u00f3w szkodliwych jest na og\u00f3\u0142 proporcjonalnie wi\u0119cej w uprawach, s\u0105 zatem \u0142atwiej dost\u0119pn\u0105 \u201epo\u017cywk\u0105\u201d, wi\u0119c plusy przewa\u017caj\u0105\u2026<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Chemia<\/h2>\n\n\n\n

LNZ: Rozumiem, \u017ce posi\u0142kowanie si\u0119 grzybami owadob\u00f3jczymi jest wynikiem prowadzenia dzia\u0142a\u0144 gospodarczych, wprowadzanie monokultur. Je\u015bli nie grzyby, to co? W przypadku stosowania \u015brodk\u00f3w chemicznych konsekwencje s\u0105 chyba znacznie powa\u017cniejsze?<\/h3>\n\n\n\n

EPN:<\/strong> W biologicznych metodach ochrony ro\u015blin stosowane s\u0105 opr\u00f3cz grzyb\u00f3w owadob\u00f3jczych m. in. tak\u017ce nicienie owadob\u00f3jczy czy wirusy. Sztuczne wprowadzanie do \u015brodowiska r\u00f3\u017cnych organizm\u00f3w mo\u017ce w pewien spos\u00f3b zak\u0142\u00f3ca\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 w danym ekosystemie. Ale w przypadku wprowadzania monokultur ta r\u00f3wnowaga jest te\u017c zachwiana. A stosowanie \u015brodk\u00f3w chemicznych jest bardzo niebezpieczne oczywi\u015bcie ze wzgl\u0119du na zanieczyszczanie \u015brodowiska. Jak wiadomo pozosta\u0142o\u015bci r\u00f3\u017cnych chemicznych \u015brodk\u00f3w ochrony ro\u015blin mog\u0105 utrzymywa\u0107 si\u0119 w glebie przez d\u0142u\u017cszy czas i przedostawa\u0107 si\u0119 np. do okolicznych zbiornik\u00f3w wodnych, co mo\u017ce by\u0107 zagro\u017ceniem dla zdrowia ludzi i zwierz\u0105t.  <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

LNZ: Takie dzia\u0142ania, czy to przy u\u017cyciu grzyb\u00f3w, czy \u015brodk\u00f3w chemicznych znajduj\u0105 zastosowanie w przypadku las\u00f3w uprawowych. W lasach przypominaj\u0105cych naturalne nie ma potrzeby stosowania podobnych \u015brodk\u00f3w, bo las regeneruje i reguluje si\u0119 sam. Co jest Pani zdaniem kluczem, do zdrowego ekosystemu?<\/h3>\n\n\n\n

EPN:<\/strong> Moim zadaniem, i nie b\u0119d\u0119 chyba oryginalna w moim stwierdzeniu, \u017ce zachowanie du\u017cej bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci jest podstaw\u0105 zdrowego ekosystemu. Nie bez znaczenia jest r\u00f3wnie\u017c ograniczanie zanieczyszczenia \u015brodowiska.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\n

Go\u015b\u0107: dr El\u017cbieta Popowska-Nowak<\/h4>\n\n\n\n

Wydzia\u0142 Biologii i Nauk o \u015arodowisku UKSW w Warszawie
<\/strong>Specjalizuje si\u0119 w ekologii grzyb\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych w glebie, w tym grzyb\u00f3w owadob\u00f3jczych.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Natura nie raz inspirowa\u0142a cz\u0142owieka w wielu obszarach. To z niej pochodzi masa lek\u00f3w i pomocnych substancji. Przez obserwacj\u0119 przyrody i zachodz\u0105cych w niej proces\u00f3w dowiadujemy si\u0119 o r\u00f3\u017cnych kr\u00f3lestwach organizm\u00f3w i o niesamowitych praktykach niekt\u00f3rych z ich przedstawicieli. Dzi\u015b skupimy si\u0119 na grzybach. I to nie tych, kt\u00f3re znamy ze spacer\u00f3w po lasach, niewinnie […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":122597,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[76],"tags":[75,67],"class_list":["post-122589","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mykologia","tag-mykologia","tag-wszystkie-wpisy"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/122589","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=122589"}],"version-history":[{"count":23,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/122589\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":122735,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/122589\/revisions\/122735"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/122597"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=122589"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=122589"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=122589"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}