{"id":131992,"date":"2023-12-14T14:24:47","date_gmt":"2023-12-14T13:24:47","guid":{"rendered":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/?p=131992"},"modified":"2024-01-02T14:55:03","modified_gmt":"2024-01-02T13:55:03","slug":"olsza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/olsza\/","title":{"rendered":"Wyj\u0105tkowe drzewo – Olsza czarna"},"content":{"rendered":"\n
\n
\n
\n
\n
\n

Olsza czarna (Alnus glutinosa<\/em>) zwana te\u017c olch\u0105 pod wieloma wzgl\u0119dami jest drzewem wyj\u0105tkowym. Przede wszystkim zasiedla specyficzne tereny zwi\u0105zane z wod\u0105 \u2013 stawami, jeziorami, rzekami, strumieniami, terenami podtapianymi i bagnami. Trzeba te\u017c przyzna\u0107, \u017ce jej wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 zwi\u0105zana jest z tym, \u017ce nie nale\u017ca\u0142a do drzew lubianych przez naszych przodk\u00f3w. Troch\u0119 si\u0119 jej bali, wr\u0119cz unikali\u2026 Czy s\u0142usznie?<\/h2>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
fot. Jacek Wojtowicz<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Wyj\u0105tkowe drzewo<\/h2>\n\n\n\n

Olsza czarna (Alnus glutinosa<\/em>) zwana te\u017c olch\u0105 pod wieloma wzgl\u0119dami jest drzewem wyj\u0105tkowym. Przede wszystkim zasiedla specyficzne tereny zwi\u0105zane z wod\u0105 \u2013 stawami, jeziorami, rzekami, strumieniami, terenami podtapianymi i bagnami. Trzeba te\u017c przyzna\u0107, \u017ce jej wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 zwi\u0105zana jest z tym, \u017ce nie nale\u017ca\u0142a do drzew lubianych przez naszych przodk\u00f3w. Troch\u0119 si\u0119 jej bali, wr\u0119cz unikali\u2026 Czy s\u0142usznie?<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Wyj\u0105tkowa sylwetka bohaterki<\/h2>\n\n\n\n

To pi\u0119kne i malownicze drzewo o bardzo charakterystycznym pokroju, wyj\u0105tkowym w\u015br\u00f3d gatunk\u00f3w drzew li\u015bciastych. Tworzy wysmuk\u0142e korony o pniu strzelistym do 20-35 m wysoko\u015bci (rzadko do 40 m). Przewodnik olchy prowadzi prosto od podstawy a\u017c do wierzcho\u0142ka, a boczne cie\u0144sze ga\u0142\u0119zie wyrastaj\u0105 w uk\u0142adzie poziomym \u2013 czyni\u0105c j\u0105 bardziej podobn\u0105 do modrzewia lub \u015bwierka (kt\u00f3re wytwarzaj\u0105 prost\u0105 strza\u0142\u0119). Kora jest ciemna, prawie czarna. Li\u015bcie za\u015b zaokr\u0105glone z charakterystycznym wyci\u0119ciem na szczycie. S\u0105 mocno zielone i takie te\u017c jesieni\u0105 opadaj\u0105. Brak jesiennego przebarwienia li\u015bci jest te\u017c czym\u015b wyj\u0105tkowym. Owocami s\u0105 drobne orzeszki ze skrzyde\u0142kami wype\u0142nionymi powietrzem, co u\u0142atwia rozsiewanie ich przez wiatr, jak te\u017c i przez wod\u0119. Nasiona znajduj\u0105 si\u0119 w owocostanach przypominaj\u0105cych ma\u0142e szyszeczki \u2013 kolejna wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ca, dziwna cecha (jak na drzewo li\u015bciaste).<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\"\"
Ols nad jeziorem. Na pierwszym planie czeremcha zwyczajna.
fot. Dominik Taraska<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
Ols
fot. Dominik Taraska<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Wyj\u0105tkowe lasy<\/h2>\n\n\n\n

Do wyj\u0105tkowych upodoba\u0144 olszy nale\u017cy fakt, \u017ce lubi gleby mokre, zimne. Nawet do\u015b\u0107 dobrze radzi sobie na tych s\u0142abszych. Spo\u015br\u00f3d krajowych drzew obok wierzby bia\u0142ej i kruchej najbardziej jest zwi\u0105zana z wod\u0105. Na glebach silnie podmok\u0142ych tworzy talerzowy, p\u0142aski system korzeniowy, a na glinach cz\u0119sto uko\u015bny (sercowaty) korze\u0144. Spotykana jest na ca\u0142ym ni\u017cu. W towarzystwie wierzb, topoli, wi\u0105z\u00f3w, jesion\u00f3w, brz\u00f3z omszonych, kalin koralowych, dereni \u015bwidwa i czeremchy zwyczajnej. Jest drzewem lasotw\u00f3rczym i wa\u017cnym sk\u0142adnikiem olszyn, \u0142\u0119g\u00f3w, a tak\u017ce zbiorowisk bagiennych. Tworzy charakterystyczne i wyj\u0105tkowe olesy (olsy), np. ols porzeczkowy, gdzie wyst\u0119puje razem z porzeczk\u0105 czarn\u0105. Olsy zwi\u0105zane s\u0105 ze stagnuj\u0105c\u0105 wod\u0105 czyli ze zbiornikami wodnymi, w przeciwie\u0144stwie do \u0142\u0119g\u00f3w jesionowo-olszowych, gdzie olsza wyst\u0119puje na bardziej \u017cyznych stanowiskach, towarzysz\u0105cych ma\u0142ym rzekom i strumieniom, tam gdzie jest przep\u0142yw wody i nanoszenie materii organicznej przez wiosenne wylewy. Ols porzeczkowy to wyj\u0105tkowy las o charakterystycznym runie o malowniczej strukturze k\u0119pkowo-dolinkowej. Stare olsze w dojrza\u0142ych olsach tworz\u0105 u nasady pnia charakterystyczne kopu\u0142y z gromadz\u0105cej si\u0119 \u015bci\u00f3\u0142ki z li\u015bci. Materia\u0142 organiczny zatrzymywany jest w rozwidleniach korzeni. Taka k\u0119pa mo\u017ce osi\u0105gn\u0105\u0107 do 2 m \u015brednicy i 60-90 cm wysoko\u015bci. Wiosn\u0105 i jesieni\u0105 przy wysokim stanie wody przypominaj\u0105 one ma\u0142e wyspy, gdy\u017c w dolinkach gromadzi si\u0119 woda. Takie k\u0119py s\u0105 bardzo wa\u017cne w olsie \u2013 pozwalaj\u0105 rosn\u0105\u0107 turzycom, paprociom, mchom, a tak\u017ce s\u0105 miejscem schronienia i odpoczynku dla wielu zwierz\u0105t \u2013 owad\u00f3w, p\u0142az\u00f3w, gad\u00f3w i ptak\u00f3w. Ta struktura k\u0119pkowo-dolinkowa runa przyczynia si\u0119 do bardzo du\u017cej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci w\u015br\u00f3d ro\u015blin. W dolinkach wyst\u0119puj\u0105 gatunki bagiennych szuwar\u00f3w, a na k\u0119pach mog\u0105 pojawia\u0107 si\u0119 ro\u015bliny bor\u00f3w np. bor\u00f3wka czarna.<\/p>\n\n\n\n

Rzadziej spotykany jest ols torfowcowy \u2013 najcz\u0119\u015bciej na p\u00f3\u0142nocnym wschodzie kraju, na obrze\u017cach torfowisk i nad jeziorami, na bardzo ma\u0142o \u017cyznych glebach. Ma on mniej wyra\u017anie zaznaczon\u0105 struktur\u0119 k\u0119pkowo-dolinkow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\"\"
Olsze nad jeziorem
fot. Dominik Taraska <\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
Ols
fot. Dominik Taraska<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Wyj\u0105tkowe zwi\u0105zki z natur\u0105<\/h2>\n\n\n\n

Olsze to ro\u015bliny pionierskie teren\u00f3w podmok\u0142ych. Cz\u0119sto jako pierwsze pojawiaj\u0105 si\u0119 na obszarach zdegradowanych lub zdewastowanych przez cz\u0142owieka, a tak\u017ce na s\u0142abych i wilgotnych glebach. S\u0105 wykorzystywane do rekultywacji. Sk\u0105d ta wyj\u0105tkowa rola? Olchy u\u017cy\u017aniaj\u0105 gleb\u0119, wzbogacaj\u0105 j\u0105 w pr\u00f3chnic\u0119 i sk\u0142adniki pokarmowe dzi\u0119ki \u0142atwo rozk\u0142adaj\u0105cym si\u0119 li\u015bciom. A tak\u017ce dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142\u017cyciu z promieniowcami, tworz\u0105cymi brodawki na korzeniach. Organizmy te wi\u0105\u017c\u0105 wolny azot dost\u0119pny w powietrzu glebowym, a ten pierwiastek w takiej formie nie jest dost\u0119pny dla ro\u015blin, tylko w postaci zwi\u0105zk\u00f3w. W\u0142a\u015bnie azot w formie zwi\u0105zk\u00f3w bakterie te dostarczaj\u0105 olchom.<\/p>\n\n\n\n

Rosn\u0105c nad rzekami, jeziorami, strumieniami olsze daj\u0105 wa\u017cny cie\u0144, tak potrzebny rybom i innym wodnym zwierz\u0119tom. W letnie upalne dni ma\u0142y zbiornik lub potok bez drzew m\u00f3g\u0142by si\u0119 nadmiernie nagrzewa\u0107. Nasiona za\u015b s\u0105 pokarmem dla wielu ptak\u00f3w, zwabiaj\u0105 na przyk\u0142ad licznie czy\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\"\"
Ols
fot. Dominik Taraska <\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
Ols
fot. Dominik Taraska <\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
\u0141\u0119g jesionowo-olszowy
fot. Dominik Taraska<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Wyj\u0105tkowa blisko\u015b\u0107 z cz\u0142owiekiem<\/h2>\n\n\n\n

Olsza jest z cz\u0142owiekiem blisko, ale w inny spos\u00f3b ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 drzew. Raczej przypomina to blisko\u015b\u0107 na bezpieczn\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107. W wierzeniach ludowych przypisywano jej mniej korzystne znaczenie i wierzono, \u017ce w jej pobli\u017cu nie wolno budowa\u0107 dom\u00f3w i zak\u0142ada\u0107 wsi. A by\u0142a w tym przes\u0105dzie zawarta pewna prosta prawda \u2013 na terenach wilgotnych, o wysokim poziomie w\u00f3d gruntowych ludzie nie powinni si\u0119 lokowa\u0107. S\u0105 to tereny cz\u0119sto podtapiane, zalewane, zimne (reumatyzm) i z komarami. Tak wi\u0119c olsze \u2013 patrz\u0105c z innej perspektywy \u2013 to m\u0105dre drzewa, kt\u00f3re ostrzega\u0142y ludzi: \u201etu nie mieszkajcie\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Ludzie bali si\u0119 tak\u017ce \u015bcina\u0107 to drzewo, gdy\u017c wierzono, \u017ce mieszkaj\u0105 w nim duchy. Pnie bowiem \u201ekrwawi\u0105\u201d po powaleniu drzewa. A wynika to z tego, \u017ce po \u015bci\u0119ciu olchy wskutek utleniania, \u017c\u00f3\u0142tawe drewno barwi si\u0119 tymczasowo na czerwono lub pomara\u0144czowo. To wyj\u0105tkowy widok. St\u0105d olsza by\u0142a uznawana za drzewo niebezpieczne. Zwi\u0105zana z \u201emartw\u0105\u201d wod\u0105, by\u0142a podejrzana, gdy\u017c ros\u0142a tam gdzie inne drzewa nie chcia\u0142y \u017cy\u0107 \u2013 na moczarach i bagnach. Pali\u0142a si\u0119 prawie nie daj\u0105c dymu. W poemacie Geothego por\u00f3wnana by\u0142a do widma we mgle. Bez w\u0105tpienia olsza jest wi\u0119c inna ni\u017c wszystkie rodzimie drzewa. Jest wyj\u0105tkowa. Troch\u0119 przywodzi na my\u015bl Buk\u0119 z Doliny Mumink\u00f3w. Wszyscy si\u0119 jej bali, ale ona szuka\u0142a tylko czu\u0142o\u015bci i dotyku. A pozostali si\u0119 jej bali, gdy\u017c by\u0142a zwyczajnie inna. I podobnie ta inna, dziwna olsza wzbudza\u0142a l\u0119k, a jednocze\u015bnie dawa\u0142a ludziom du\u017co dobrego. Jej drewno jest wyj\u0105tkowe i cenne, gdy\u017c jest trwa\u0142e w wodzie i stale wilgotnym gruncie. St\u0105d niezwyk\u0142e zastosowania \u2013 cembrowiny studni, obrze\u017ca strumieni i rzeczek, groble, pu\u0142apki do chwytania ryb, podstawy most\u00f3w, spusty m\u0142y\u0144skie, czy te\u017c drewniane, trwa\u0142e gonty przybieraj\u0105ce z czasem srebrzystoszary odcie\u0144. Powoli suszone drewno (aby nie p\u0119ka\u0142o) wykorzystywano te\u017c powszechnie do sporz\u0105dzania wielu przedmiot\u00f3w codziennego u\u017cytku \u2013 od kom\u00f3d, sto\u0142\u00f3w, poprzez szufle, a\u017c po szewskie kopyta. Fakt \u017ce drewno nie dymi zbyt mocno podczas palenia cenili bardzo piekarze i kucharze. Kor\u0119 u\u017cywano do garbowania sk\u00f3r i do farbowania we\u0142ny \u2013 na \u017c\u00f3\u0142to, pomara\u0144czowo, brunatno lub czarno. A szyszeczki s\u0142u\u017cy\u0142y te\u017c do wyrobu atramentu (substytut d\u0119bowych galas\u00f3w). By\u0142o to prawdziwe oblicze olszy \u2013 jako stra\u017cnika w\u0142a\u015bciwego osadnictwa i \u017ar\u00f3d\u0142a cennego wyj\u0105tkowego drewna. Tak wi\u0119c to \u201eodrzucane\u201d drzewo, towarzyszy\u0142o ludziom na co dzie\u0144.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\"\"
Szyszki olchy zim\u0105.
fot. Henry Schneider<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
\u0141\u0119g jesionowo-olszowy. Na pierwszym planie pi\u00f3ropusznik strusi.
fot. Dominik Taraska<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Olsza czarna (Alnus glutinosa) zwana te\u017c olch\u0105 pod wieloma wzgl\u0119dami jest drzewem wyj\u0105tkowym. Przede wszystkim zasiedla specyficzne tereny zwi\u0105zane z wod\u0105 \u2013 stawami, jeziorami, rzekami, strumieniami, terenami podtapianymi i bagnami. Trzeba te\u017c przyzna\u0107, \u017ce jej wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 zwi\u0105zana jest z tym, \u017ce nie nale\u017ca\u0142a do drzew lubianych przez naszych przodk\u00f3w. Troch\u0119 si\u0119 jej bali, wr\u0119cz unikali\u2026 Czy s\u0142usznie?<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":132005,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[64,67],"class_list":["post-131992","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gatunki-drzew-i-krzewow","tag-gatunki-drzew-i-krzewow","tag-wszystkie-wpisy"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/131992","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=131992"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/131992\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":132034,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/131992\/revisions\/132034"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/132005"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=131992"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=131992"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=131992"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}