{"id":133422,"date":"2024-06-07T11:11:04","date_gmt":"2024-06-07T09:11:04","guid":{"rendered":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/?p=133422"},"modified":"2024-06-09T18:22:46","modified_gmt":"2024-06-09T16:22:46","slug":"jesion","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/jesion\/","title":{"rendered":"O\u015b \u015awiata"},"content":{"rendered":"\n
\n
\n
\n
\n
\n

Jesion wynios\u0142y
(Fraxinus excelsior<\/em><\/em>)

To drzewo jako dobre i przyjazne sadzono kiedy\u015b w Polsce przy ko\u015bcio\u0142ach, kapliczkach, domach, na rozstajach dr\u00f3g i na terenach podmok\u0142ych dla wyp\u0119dzenia z\u0142ego i dla ochrony. Rzymianie wierzyli, \u017ce jesion odstrasza w\u0119\u017ce. Za\u015b w chrze\u015bcija\u0144stwie to w\u0142a\u015bnie w\u0105\u017c sta\u0142 si\u0119 symbolem \u201ez\u0142ego\u201d. St\u0105d zwyczaj okadzania byd\u0142a ga\u0142\u0105zkami jesionu przed pierwszym wypasem, zatykanie ga\u0142\u0105zek na dachu domu dla ochrony itp.<\/h2>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
fot. Dominik Taraska<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Wynios\u0142o\u015b\u0107 to bardzo adekwatny przydomek do tego drzewa (nawi\u0105zuje do niego nazwa gatunkowa polska, jak i \u0142aci\u0144ska). W przypadku jesionu pasuj\u0105 te\u017c okre\u015blenia: ekskluzywno\u015b\u0107, wysoka jako\u015b\u0107, dostoje\u0144stwo, majestatyczno\u015b\u0107, wytrzyma\u0142o\u015b\u0107. Jesion jest legendarnym drzewem, wspominanym w licznych sagach i podaniach. Dla narod\u00f3w s\u0142owia\u0144skich i nordyckich by\u0142 drzewem kultowym, podobnie jak d\u0119by. Wed\u0142ug greckiej mitologii, Prometeusz przekaza\u0142 ludziom ogie\u0144 w postaci p\u0142on\u0105cego kawa\u0142ka drewna jesionu.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Sylwetka bohatera<\/h2>\n\n\n\n

To drzewo strzeliste, wysokie, dorastaj\u0105ce a\u017c do 30-40 m wysoko\u015bci. Co plasuje go bardzo wysoko w rankingu najwy\u017cszych rodzimych drzew li\u015bciastych. Rekordzista ro\u015bnie w Puszczy Bia\u0142owieskiej \u2013 ma wysoko\u015b\u0107 prawie 45 m i 408 cm w obwodzie (pier\u015bnicy). Gdy jesiony rosn\u0105 samotnie maj\u0105 majestatyczne korony \u2013 wielkie, roz\u0142o\u017cyste, zwykle wysoko osadzone nad ziemi\u0105. Zwarty, gesty i szeroki system korzeniowy sprawia, \u017ce jest to drzewo mocno osadzone w pod\u0142o\u017cu i bardzo odporne na silne wiatry i nawa\u0142nice. Stare okazy tworz\u0105 charakterystyczne zgrubienie u nasady pnia, rodzaj szerokiego i wysokiego coko\u0142u. Jako m\u0142ode drzewo jesion ro\u015bnie do\u015b\u0107 szybko. W wieku 100 lat praktycznie przestaje ju\u017c rosn\u0105\u0107 na wysoko\u015b\u0107, jednak do\u017cywa nawet 200-300 lat \u2013 nale\u017cy wi\u0119c do drzew d\u0142ugowiecznych.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\"\"
fot. Dominik Taraska<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
fot. Dominik Taraska<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Co lubi?<\/h2>\n\n\n\n

Jak na drzewo tak pot\u0119\u017cne i d\u0142ugowieczne ma te\u017c swoje wymagania. Ot\u00f3\u017c lubi gleby \u017cyzne, pr\u00f3chniczne, stale wilgotne, raczej zasobne w wap\u0144. Jest tak\u017ce zwi\u0105zany z wod\u0105, najcz\u0119\u015bciej tak\u0105 w ruchu, czyst\u0105, dobrze natlenion\u0105 \u2013 dlatego jest spotykany nad rzekami i strumieniami. Ro\u015bnie te\u017c nad jeziorami i le\u015bnymi zbiornikami wodnymi. Siewki s\u0105 odporne na zacienienie, lecz starsze okazy s\u0105 ju\u017c \u015bwiat\u0142olubne. W takich optymalnych, dobrych i \u017cyznych warunkach osi\u0105ga znaczne rozmiary.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\"\"
fot. Dominik Taraska<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
fot. Dominik Taraska<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Zwi\u0105zki z natur\u0105<\/h2>\n\n\n\n

Ze wzgl\u0119du na swoje specyficzne wymagania jesion jest typowym gatunkiem \u0142\u0119gowym, czyli uwielbia rosn\u0105\u0107 w starych, dojrza\u0142ych i r\u00f3\u017cnorodnych lasach nad rzekami, zw\u0142aszcza tymi du\u017cymi. Tworzy tam \u0142\u0119gi wi\u0105zowo-jesionowe. Przy mniejszych rzekach wsp\u00f3\u0142tworzy pi\u0119kne \u0142\u0119gi jesionowo-olszowe. Jest te\u017c uzupe\u0142nieniem drzewostanu ols\u00f3w, czyli olszyn. Wyst\u0119puje na ca\u0142ym ni\u017cu, na wy\u017cynach i w ni\u017cszych g\u00f3rach, gdzie klimat jest wilgotniejszy i tam jest do\u015b\u0107 powszechny, tworzy wtedy podg\u00f3rskie \u0142\u0119gi jesionowe, gdzie towarzyszy mu olsza szara i klon jawor. Opr\u00f3cz \u0142\u0119g\u00f3w spotkamy go tak\u017ce w gr\u0105dach niskich i \u017cyznych wilgotnych buczynach.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\"\"
\u0141\u0119g jesionowo-olszowy
fot. Dominik Taraska<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
\u0141\u0119g jesionowo-olszowy
fot. Dominik Taraska<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
Podg\u00f3rski \u0142\u0119g jesionowy
fot. Dominik Taraska<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Zagro\u017cenia<\/h2>\n\n\n\n

Jesion wobec zanikania w Polsce teren\u00f3w podmok\u0142ych i naturalnych \u0142\u0119g\u00f3w jest obecnie w regresji. Dodatkowym zagro\u017ceniem jest choroba trzebi\u0105ca zw\u0142aszcza dojrza\u0142e drzewa. Chorob\u0119 wywo\u0142uje grzyb (Chalara fraxinea<\/em>), znany ju\u017c od lat 90. XX wielu, lecz obecnie czyni\u0105cy w Polsce coraz wi\u0119ksze spustoszenie. Grzyb powoduje zamieranie znacznej cz\u0119\u015bci korony, a drzewo pr\u00f3buje nadrobi\u0107 straty, wytwarzaj\u0105c liczne miotlaste odrosty. Du\u017ce zamieranie w\u015br\u00f3d jesion\u00f3w obserwuje si\u0119 zw\u0142aszcza na Dolnym \u015al\u0105sku.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Blisko cz\u0142owieka<\/h2>\n\n\n\n

Ze wzgl\u0119du na swoje rozmiary, stabilny i szeroki system korzeniowy i wielk\u0105 odporno\u015b\u0107 na wiatry cz\u0119sto jesion by\u0142 sadzony na ternach podg\u00f3rskich i na wschodzie kraju, zar\u00f3wno przy domach, jak przy ko\u015bcio\u0142ach, a zw\u0142aszcza przy cerkwiach. Chroni\u0142 przed wichurami, \u015bci\u0105ga\u0142 pioruny i si\u0142\u0119 burzy na swoje barki. G\u00f3rale tak\u017ce cz\u0119sto to drzewo sadzili w\u0142a\u015bnie dla ochrony przed halnym. Ta ochronna zaleta wynika\u0142a tak\u017ce z w\u0142a\u015bciwo\u015bci jego drewna, kt\u00f3re jest ci\u0119\u017ckie, twarde i jednocze\u015bnie elastyczne. Dlatego te\u017c z jego drewna wykonywano w\u0142\u00f3cznie, lance, kopie, \u0142uki, narz\u0119dzia, meble, ko\u0142a, wozy, bryki, dyli\u017cansy, sanie i narty. Wikingowie wi\u0119kszo\u015b\u0107 swojego uzbrojenia robili z jesionu. W ca\u0142ej Europie, w tym w Polsce, li\u015bcie zbierano jeszcze jako zielone i suszono jako pokarm dla byd\u0142a i owiec. Drzewa celowo te\u017c og\u0142awiano, podobnie jak wierzby, w celu karmienia jednorocznymi p\u0119dami zwierz\u0105t podczas zimy. Dla Rzymian jesion by\u0142 \u015bwi\u0119tym drzewem Marsa. Szczeg\u00f3lne znaczenie to drzewo ma w mitologii skandynawskiej i starogerma\u0144skiej. W micie o stworzeniu \u015bwiata to Wielki Jesion \u2013 Yggdrasill, zosta\u0142 posadzony na \u015brodku \u015bwiata, a jego wielkie konary si\u0119ga\u0142y nieba. Mia\u0142 trzy g\u0142\u00f3wne korzenie \u2013 pierwszy prowadzi\u0142 do \u015bwiata bog\u00f3w, drugi do \u015bwiata lodowych olbrzym\u00f3w, trzeci do \u201emglistego \u015bwiata\u201d, odpowiednika greckiego Hadesu. Jesion by\u0142 te\u017c dawc\u0105 \u017cycia \u2013 spod niego wyp\u0142ywa\u0142o \u017ar\u00f3d\u0142o wszelkiego \u017cycia, zasilaj\u0105ce wszystkie strumienie i rzeki. By\u0142 wi\u0119c Drzewem \u017bycia. By\u0142 tak\u017ce Tym, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy to co \u017ce\u0144skie i to co m\u0119skie, to co Ziemskie i to co Kosmiczne. By\u0142 Osi\u0105 \u015awiata. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jesion wynios\u0142y (Fraxinus excelsior)
\nTo drzewo jako dobre i przyjazne sadzono kiedy\u015b w Polsce przy ko\u015bcio\u0142ach, kapliczkach, domach, na rozstajach dr\u00f3g i na terenach podmok\u0142ych dla wyp\u0119dzenia z\u0142ego i dla ochrony. Rzymianie wierzyli, \u017ce jesion odstrasza w\u0119\u017ce. Za\u015b w chrze\u015bcija\u0144stwie to w\u0142a\u015bnie w\u0105\u017c sta\u0142 si\u0119 symbolem \u201ez\u0142ego\u201d. St\u0105d zwyczaj okadzania byd\u0142a ga\u0142\u0105zkami jesionu przed pierwszym wypasem, zatykanie ga\u0142\u0105zek na dachu domu dla ochrony itp.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":133426,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[64,67],"class_list":["post-133422","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gatunki-drzew-i-krzewow","tag-gatunki-drzew-i-krzewow","tag-wszystkie-wpisy"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/133422","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=133422"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/133422\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":133449,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/133422\/revisions\/133449"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/133426"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=133422"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=133422"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=133422"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}