{"id":134641,"date":"2024-12-01T19:30:15","date_gmt":"2024-12-01T18:30:15","guid":{"rendered":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/?p=134641"},"modified":"2024-12-04T19:23:11","modified_gmt":"2024-12-04T18:23:11","slug":"dajaca-zycie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/dajaca-zycie\/","title":{"rendered":"Daj\u0105ca \u017cycie"},"content":{"rendered":"\n
\n
\n
\n
\n
\n

Brzoza brodawkowata
(Betula pendula<\/em>)

Dawanie \u017cycia to domena \u017ce\u0144skiego pierwiastka. A brzoza wyj\u0105tkowo du\u017co daje, jest podwalin\u0105 nowego lasu, tworzy \u017cyzn\u0105 gleb\u0119, daje \u017cycie wielu organizmom, w tym grzybom, zwierz\u0119tom i innym ro\u015blinom. W prawie ka\u017cdej kulturze, w podaniach, mitach, pie\u015bniach, wierszach, dramatach i filmach to drzewo jest symbolem \u017ce\u0144sko\u015bci. Ma w sobie zwiewno\u015b\u0107, lekko\u015b\u0107, delikatne pi\u0119kno i wra\u017cliwo\u015b\u0107 \u2013 potrafi nawet p\u0142aka\u0107\u2026 Ka\u017cdy z nas w pami\u0119ci ma przed oczami symboliczny wr\u0119cz obraz \u2013 wiosenny zagajnik brzozowy \u2013 jakie emocje w nas budzi?<\/h2>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
fot. Dominik Taraska<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Kobieca sylwetka<\/h2>\n\n\n\n

Brzoza brodawkowata ma bardzo charakterystyczny wygl\u0105d, kt\u00f3ry pozwala ka\u017cdemu rozpozna\u0107 j\u0105 z daleka i bezb\u0142\u0119dnie. Chodzi o kor\u0119 \u2013 jest bia\u0142a. To niezwyk\u0142e, gdy\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 rodzimych drzew ma kor\u0119 ciemn\u0105 \u2013 br\u0105zow\u0105, brunatn\u0105, prawie czarn\u0105, tylko szar\u0105 u buk\u00f3w, oliwkow\u0105 u osik oraz kredow\u0105 u topoli bia\u0142ej. Kolejny znak rozpoznawczy to pokr\u00f3j \u2013 d\u0142ugie, cienkie, delikatne ga\u0142\u0105zki przewisaj\u0105 \u0142agodnie prawie do ziemi niczym d\u0142ugie kobiecie w\u0142osy. I jeszcze ten odcie\u0144 zieleni, bardzo jasny \u2013 wiosn\u0105 limonkowy, jaskrawy (najpi\u0119kniejszy odcie\u0144 zieleni), latem troch\u0119 seledynowy i srebrzysty, jesieni\u0105 z\u0142oty. Li\u015bcie s\u0105 bardzo drobne, cienkie, delikatne i jak na kobiece drzewo przysta\u0142o \u2013 w kszta\u0142cie tr\u00f3jk\u0105tnym przypominaj\u0105cym ma\u0142e serca. Owocami s\u0105 lekkie, drobne orzeszki z ma\u0142ymi skrzyde\u0142kami, rozsiewane na znaczne odleg\u0142o\u015bci przez wiatr. Przyjazna wysoko\u015b\u0107 (20-30 m), pokr\u00f3j, kolorystyka pnia i li\u015bci sprawiaj\u0105 wra\u017cenie, \u017ce jest to drzewo pogodne, z dobr\u0105 energi\u0105.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\"\"
fot. Dominik Taraska<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
fot. Dominik Taraska<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Pocz\u0105tek wszystkiego<\/h2>\n\n\n\n

To jedno z najmniej wymagaj\u0105cych drzew w naszej florze. Dlatego ma te\u017c przydomek \u2013 gatunek pionierski. Podobnie jak znana sosna pospolita. To w\u0142a\u015bnie one we dwie najcz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105 si\u0119 jako pierwsze na niezaorywanym polu lub niekoszonej \u0142\u0105ce. Mog\u0105 rosn\u0105\u0107 na piaskach, glebach nieurodzajnych, wyja\u0142owionych. Brzoza cz\u0119sto spotykana jest na terenach ruderalnych, mocno przekszta\u0142conych przez cz\u0142owieka, zanieczyszczonych metalami ci\u0119\u017ckimi. Ma\u0142e brz\u00f3zki kie\u0142kuj\u0105 nawet w rynnach i murach opuszczonych dom\u00f3w. Jako gatunek pionierski musi znosi\u0107 s\u0142oneczny skwar otwartej przestrzeni. Jest wi\u0119c \u015bwiat\u0142olubna, wr\u0119cz \u015bwiat\u0142o\u017c\u0105dna. Jak na kobiet\u0119 w\u015br\u00f3d drzew przysta\u0142o lubi by\u0107 w \u015bwietle (\u201ereflektor\u00f3w\u201d).<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n

Ofiarne \u017cycie<\/h2>\n\n\n\n

Brzoza jest wi\u0119c drzewem rozpoczynaj\u0105cym sukcesj\u0119 lasu. To w\u0142a\u015bnie ona ma za zadanie przygotowa\u0107 \u015brodowisko dla bardziej wymagaj\u0105cych \u2013 d\u0119b\u00f3w, klon\u00f3w, jesion\u00f3w, grab\u00f3w, buk\u00f3w. Ona na swoich barkach niesie ten ci\u0119\u017car przygotowania cienia. Dopiero gdy go stworzy, z gleby nie ucieka b\u0142yskawicznie woda i powstaj\u0105 stabilne warunki dla rozwoju bakterii glebowych oraz wielu grzyb\u00f3w \u017cyj\u0105cych potem w symbiozie z innymi, tymi bardziej wymagaj\u0105cymi gatunkami. Brzoza tworzy pr\u00f3chnic\u0119 tak potrzebn\u0105 do u\u017cy\u017anienia ja\u0142owej gleby. Jej li\u015bcie, delikatne, cienkie i drobne bardzo szybko si\u0119 rozk\u0142adaj\u0105 i b\u0142yskawicznie przekszta\u0142caj\u0105 w zwi\u0105zki pokarmowe dla innych gatunk\u00f3w. Ro\u015bnie najszybciej spo\u015br\u00f3d rodzimych drzew. Ale i \u017cyje najkr\u00f3cej. Przeci\u0119tnie tyle co ludzie. Ten trud, \u017cywio\u0142owo\u015b\u0107 i energi\u0119 szalon\u0105 jednak nie przeznacza na marne. Jej mi\u0119kkie drewno tak\u017ce szybko zamienia si\u0119 w pr\u00f3chnic\u0119 i sw\u0105 \u015bmierci\u0105 brzoza zawsze daje mnogo\u015b\u0107 \u017cycia bakteriom, grzybom, owadom, p\u0142azom, gadom, ptakom i ssakom. To na jej podwalinach powstaje prawie ka\u017cdy las.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Zmiany klimatu<\/h2>\n\n\n\n

Brzoza brodawkowata wed\u0142ug prognoz nie poradzi sobie najlepiej na skutek ocieplenia klimatu w naszych szeroko\u015bciach geograficznych. Przetrwa raczej na p\u00f3\u0142nocy, gdzie b\u0119dzie d\u0142u\u017cej jeszcze ch\u0142odno i wilgotno. U nas letnie susze daj\u0105 si\u0119 ju\u017c teraz we znaki brzozie. Jej zazwyczaj p\u0142aski i p\u0142ytki system korzeniowy nie radzi sobie z d\u0142ugim brakiem deszczu. Cho\u0107 brzoza mo\u017ce rosn\u0105\u0107 nawet na piachu, to jednak przy regularnym dost\u0119pie do opad\u00f3w. Os\u0142abione z powodu suszy drzewa staj\u0105 si\u0119 te\u017c \u0142atwym \u0142upem grzyb\u00f3w paso\u017cytniczych np. z rodzaju opie\u0144ka, kt\u00f3re \u0142atwo wnikaj\u0105 w mi\u0119kkie, delikatne drewno.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"
fot. Dominik Taraska<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Bardzo blisko cz\u0142owieka<\/h2>\n\n\n\n

Brzoza tak wyj\u0105tkowo zosta\u0142a ukochana przez ludzi, a zw\u0142aszcza przez S\u0142owian. Czcili jej \u017ce\u0144ski pierwiastek. Mo\u017ce nie tylko jej wygl\u0105d do tego sk\u0142oni\u0142, ale te\u017c obserwowanie, \u017ce daje ona \u017cycie, tak jak kobiety. Brzoza otrzyma\u0142a statut drzewa \u015bwi\u0119tego i \u0142\u0105czono z ni\u0105 kult s\u0142owia\u0144skiej Matki Ziemi \u2013 Mokoszy. W niekt\u00f3rych rejonach S\u0142owia\u0144szczyzny brzozy ubierano w kobiecie stroje. Wiosenny miesi\u0105c \u2013 marzec \u2013 u S\u0142owian nazywa\u0142 si\u0119 brzezie\u0144 czyli miesi\u0105c brz\u00f3z. Jej p\u0119dami ok\u0142adano si\u0119 przy okazji Jarych God\u00f3w i ludowych obyczaj\u00f3w \u015amigusa Dyngusa, aby zapewni\u0107 sobie p\u0142odno\u015b\u0107 i urodzaj. Ga\u0142\u0105zki brzozowe lub ca\u0142e m\u0142ode drzewka by\u0142y sk\u0142adane w ofierze razem z kasz\u0105, pierogami i jajkami podczas \u015bwi\u0119ta Stada. Brzoza zapewnia\u0142a ochron\u0119 przed z\u0142ymi mocami \u2013 cz\u0119sto j\u0105 sadzono dla ochrony przy domach, miejscach kultu, a potem przy kapliczkach i ko\u015bcio\u0142ach.<\/p>\n\n\n\n

Brzoza jako dobre drzewo by\u0142a stosowana w ludowej medycynie na wszystko \u2013 u\u017cywano jej li\u015bci, kory, p\u0105czk\u00f3w i soku. Ten ostatni (inaczej osko\u0142a) pozyskiwano w marcu i kwietniu \u2013 bogaty w cukry, kwasy organiczne, witaminy i sole mineralne, wp\u0142ywa dobrze na prac\u0119 serca, w\u0105troby i nerek. Osko\u0142a s\u0142u\u017cy\u0142a te\u017c do wyrobu piwa, octu i syropu. W\u0142a\u015bnie wiosn\u0105 zachodzi specyficzne zjawisko \u2013 p\u0142acz drzewa \u2013 po zranieniu lub uci\u0119ciu ga\u0142\u0119zi wyp\u0142ywa intensywnie sok (spotkane te\u017c u np. grab\u00f3w i klon\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\n
\"\"
fot. Dominik Taraska<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Brzoza dawa\u0142a te\u017c dziegie\u0107 – smolist\u0105 ciecz, otrzymywan\u0105 m.in. przez such\u0105 destylacj\u0119 z bia\u0142ej kory. Dziegie\u0107 mia\u0142 szerokie zastosowanie w kosmetyce i medycynie dzi\u0119ki w\u0142a\u015bciwo\u015bciom antyseptycznym. Ci\u0119\u017csze frakcje destylacji dawa\u0142y smar do piast w wozach, m\u0142ynach, fabrykach, w szkutnictwie s\u0142u\u017cy\u0142y do impregnacji i uszczelniania statk\u00f3w. Dziegciem nasycano lniane ubrania czyni\u0105c je nieprzepuszczalnymi dla wody i chroni\u0105cymi przed komarami i meszkami. Ubrania stawa\u0142y si\u0119 te\u017c w ten spos\u00f3b niejadalne dla gryzoni i odporne na rozk\u0142ad przez dzia\u0142anie grzyb\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Kora by\u0142a tak\u017ce pokarmem dla ludzi, zw\u0142aszcza podczas okres\u00f3w g\u0142odu i na przedn\u00f3wku wczesn\u0105 wiosn\u0105. Kor\u0119 mielono i dodawano do m\u0105ki u\u017cywanej do pieczenia chleba, a tak\u017ce z jej kawa\u0142k\u00f3w pod wp\u0142ywem ciep\u0142a wyrabiano ci\u0105gn\u0105ce si\u0119 cukierki.<\/p>\n\n\n\n

Udowodniono tak\u017ce, \u017ce brzozy jonizuj\u0105 powietrze wok\u00f3\u0142 siebie. Nic dziwnego wi\u0119c, \u017ce nasi przodkowie korzystali z dobrej, oczyszczaj\u0105cej energii brz\u00f3z. Gdy kogo\u015b dotyka\u0142y bol\u0105czki psychiczne lub fizyczne \u2013 lekarstwo by\u0142o proste \u2013 przytula\u0142 si\u0119 do brzozy. R\u00f3bmy te\u017c to i my, zawsze z wdzi\u0119czno\u015bci\u0105 i podzi\u0119kowaniem za to wszytko co jej zawdzi\u0119czamy. Wtedy z pewno\u015bci\u0105 podzieli si\u0119 z nami szczodrze\u2026 niczym matka.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dawanie \u017cycia to domena \u017ce\u0144skiego pierwiastka. A brzoza wyj\u0105tkowo du\u017co daje, jest podwalin\u0105 nowego lasu, tworzy \u017cyzn\u0105 gleb\u0119, daje \u017cycie wielu organizmom, w\u00a0tym grzybom, zwierz\u0119tom i innym ro\u015blinom. W\u00a0prawie ka\u017cdej kulturze, w\u00a0podaniach, mitach, pie\u015bniach, wierszach, dramatach i filmach to drzewo jest symbolem \u017ce\u0144sko\u015bci. Ma w sobie zwiewno\u015b\u0107, lekko\u015b\u0107, delikatne pi\u0119kno i wra\u017cliwo\u015b\u0107 \u2013 potrafi nawet p\u0142aka\u0107\u2026 Ka\u017cdy z nas w\u00a0pami\u0119ci ma przed oczami symboliczny wr\u0119cz obraz \u2013 wiosenny zagajnik brzozowy \u2013 jakie emocje w nas budzi?<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":134650,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[64,67],"class_list":["post-134641","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gatunki-drzew-i-krzewow","tag-gatunki-drzew-i-krzewow","tag-wszystkie-wpisy"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134641","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=134641"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134641\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":134701,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134641\/revisions\/134701"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/134650"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=134641"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=134641"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=134641"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}