{"id":3401,"date":"2022-02-11T15:20:00","date_gmt":"2022-02-11T14:20:00","guid":{"rendered":"https:\/\/lasnazawsze.dfirma.pl\/?p=3401"},"modified":"2023-10-27T19:59:07","modified_gmt":"2023-10-27T17:59:07","slug":"czym-sa-obszary-pierwotne-i-naturalne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/czym-sa-obszary-pierwotne-i-naturalne\/","title":{"rendered":"Czym s\u0105 obszary pierwotne i naturalne?"},"content":{"rendered":"\n

Obszary cenne przyrodniczo s\u0105 w Polsce obj\u0119te w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w ochronie prawnej i maj\u0105 statut np. rezerwat\u00f3w przyrody, park\u00f3w narodowych, park\u00f3w krajobrazowych itp. Podobnie jest w przypadku najcenniejszych przyrodniczo las\u00f3w \u2013 wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich te\u017c obj\u0119to ochron\u0105 prawn\u0105. S\u0105 to tereny charakteryzuj\u0105ce si\u0119 znacznym stopniem naturalno\u015bci, mog\u0105 by\u0107 tak\u017ce terenami o charakterze nawet pierwotnym. Jednak zastan\u00f3wmy si\u0119 nad tym, c\u00f3\u017c to w og\u00f3le znaczy obszar naturalny lub pierwotny? Pytanie z jednej strony proste, z drugiej bardzo trudne. Mo\u017cna je rozpatrywa\u0107 np. w kontek\u015bcie krajobrazu, szaty ro\u015blinnej, warunk\u00f3w wodnych itp. Pierwotny obszar znaczy \u2013 najcenniejszy. Dlaczego? Gdy\u017c jest takich teren\u00f3w na \u015bwiecie niezwykle ma\u0142o! Czy mo\u017cemy oceni\u0107 ile jest takich teren\u00f3w w naszym kraju? Zanim padnie odpowied\u017a na to pytanie, wcze\u015bniej przyjrzyjmy si\u0119 szerszemu kontekstowi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

W kontek\u015bcie planety<\/h2>\n\n\n\n

Za pierwotne uznaje si\u0119 na Ziemi tereny, kt\u00f3re zachowa\u0142y sw\u00f3j pierwotny wygl\u0105d, niezmieniony dzia\u0142alno\u015bci\u0105 cz\u0142owieka. S\u0105 to przede wszystkim tereny trudno dost\u0119pne, i dlatego nie zd\u0105\u017cy\u0142 ich cz\u0142owiek mimo swojej presji przekszta\u0142ci\u0107, czyli najwy\u017csze pasma g\u00f3r, tundra, bagna i pustynie. Jednak obecnie m\u00f3wi si\u0119 tylko o bardzo ma\u0142ych fragmentach \u015bcis\u0142e pierwotnych. Czy\u017c najwy\u017cszy szczyt Ziemi nie podlega presji cz\u0142owieka? Czy\u017c na Mount Evere\u015bcie na ma ju\u017c tysi\u0105ca \u015bmieci, pozosta\u0142o\u015bci po butlach na tlen, podartych namiot\u00f3w, plastykowych lin\u2026 W warunkach tak niskich temperatur i z ma\u0142\u0105 ilo\u015bci\u0105 tlenu nie b\u0119d\u0105 \u0142atwo si\u0119 rozk\u0142ada\u0107 \u2013 zostan\u0105 \u201ezakonserwowane\u201d na wieki\u2026 Jednak na ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie s\u0105 jeszcze tereny na naszej planecie nietkni\u0119te ludzk\u0105 stop\u0105 i r\u0119k\u0105. Znajdziemy je w najdzikszych i najbardziej oddalonych od ludzkich siedzib zak\u0105tkach Puszczy Amazo\u0144skiej, lub te\u017c na nigdy niezdobytych ni\u017cszych szczytach w Himalajach i Andach, na obszarze wulkan\u00f3w, Arktyki i Antarktydy, a tak\u017ce bagien i torfowisk.<\/p>\n\n\n\n

Presja cz\u0142owieka jest tak wielka, \u017ce nawet tereny pierwotne s\u0105 zagro\u017cone, je\u015bli nie bezpo\u015brednio (wycinka Amazonii, stacje na Antarktydzie), to po\u015brednio np. poprzez obni\u017canie poziomu w\u00f3d gruntowych, zanieczyszczenia powietrza lub wytwarzanie przez cz\u0142owieka gaz\u00f3w cieplarnianych. Te czynniki po\u015brednie nie maj\u0105 ograniczonego zasi\u0119gu, one cz\u0119sto wp\u0142ywaj\u0105 na obszary pierwotnie bez wzgl\u0119du na odleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Puszcza Amazo\u0144ska<\/h2>\n\n\n\n

To jak trudna jest ocena czy teren jest pierwotny czy naturalny pokazuje te\u017c sama Puszcza Amazo\u0144ska. Przez lata by\u0142a ona uznawana za jeden z najwi\u0119kszych obszar\u00f3w pierwotnych na planecie. Jednak wed\u0142ug wielu nowych odkry\u0107 do\u015b\u0107 znaczne obszary Amazonii nosz\u0105 na sobie \u015blady dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka, cho\u0107 dzi\u015b ju\u017c na pierwszy rzut oka tego nie wida\u0107, gdy\u017c te tereny ponownie wch\u0142on\u0119\u0142a puszcza. Przed czasami Kolumba tereny Ameryki \u015arodkowej i Po\u0142udniowej t\u0119tni\u0142y \u017cyciem, \u017cy\u0142y tam miliony ludzi, kt\u00f3rzy budowali miasta w \u015brodku Amazonii, a tak\u017ce karczowali i palili lasy pod upraw\u0119. Jednak dzia\u0142ania te by\u0142y na tyle ma\u0142o inwazyjne i oparte na niewielkiej presji, \u017ce ich prawie nie wida\u0107, za wyj\u0105tkiem kamiennych piramid, ziemnych platform lub row\u00f3w. Tak wi\u0119c spor o to jaki procent Puszczy Amazo\u0144skiej jest pierwotny (niedotkni\u0119ty ludzk\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105), a jaki obszar jest naturalny lub ma charakter pierwotny trwa.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wyobra\u017amy sobie skal\u0119, na kt\u00f3rej na jednym kra\u0144cu jest termin \u2013 pierwotny, a na drugim \u2013 ca\u0142kowicie przekszta\u0142cony przez cz\u0142owieka (np. miasta w Europie, kopalnie odkrywkowe). Okazuje si\u0119, \u017ce skala ta jest bardzo pojemna. Zawiera bowiem takie terminy jak: pierwotny, o charakterze pierwotnym, naturalny, zbli\u017cony do naturalnego, p\u00f3\u0142naturalny\u2026 a\u017c do ca\u0142kowicie przekszta\u0142cony. C\u00f3\u017c, \u017cycie nie jest bia\u0142o-czarne, nasz otaczaj\u0105cy \u015bwiat te\u017c nie jest.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

A jak wygl\u0105da to w Polsce?<\/h2>\n\n\n\n

Na pierwszy rzut oka sprawa wydaje si\u0119 prosta. Prawie ka\u017cdy s\u0142ysza\u0142 lub czyta\u0142 o bardzo cennej przyrodniczo Puszczy Bia\u0142owieskiej. Jest ona obszarem bezsprzecznie pierwotnym, czyli ma najwy\u017cszy statut. Znamy powierzchni\u0119 Bia\u0142owieskiego Parku Narodowego (ponad 105 km\u00b2), ale czy to oznacza, \u017ce ju\u017c wiemy jaki obszar Polski to tereny pierwotne? Sprawa znowu nie jest prosta. Bez w\u0105tpienia ostatni pierwotny las nizinny na terenie Ni\u017cu Europejskiego to Puszcza Bia\u0142owieska znajduj\u0105ca si\u0119 na terenie Polski i Bia\u0142orusi. Jest ona pierwotna, ale tylko jej fragment, kt\u00f3ry podlega \u015bcis\u0142ej ochronie i zajmuje oko\u0142o 57 km\u00b2. Poza tym znaczna cz\u0119\u015b\u0107 Puszczy Bia\u0142owieskiej (ta najbardziej przekszta\u0142cona) jest poza Bia\u0142owieskim Parkiem Narodowym i jest tam prowadzona w ro\u017cnym stopniu dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcza le\u015bna. Tylko fragmenty tej Puszczy s\u0105 pierwotne, znaczny jest za\u015b udzia\u0142 teren\u00f3w naturalnych lub p\u00f3\u0142naturalnych (cz\u0142owiek ju\u017c dawno temu wkracza\u0142 tam z wycink\u0105 drzew i polowaniem) lub zbli\u017conych do pierwotnych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Poza tym to nie jedyna puszcza w Polsce\u2026 Wiele mniejszych fragment\u00f3w olbrzymiej Puszczy Karpackiej jest w Polsce te\u017c pierwotnych i obj\u0119tych jak\u0105\u015b form\u0105 ochrony. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pozosta\u0142o\u015bci po tej wielkiej kiedy\u015b Puszczy Karpackiej ma charakter naturalny lub jest zbli\u017cona do pierwotnego. Jednak znajdziemy tam fragmenty te\u017c bardzo pierwotnych las\u00f3w. Zazwyczaj s\u0105 to lasy urwiskowe, znajduj\u0105ce si\u0119 na bardzo stromych i niedost\u0119pnych zboczach. Tam wycinka i sadzenie las\u00f3w przez cz\u0142owieka by\u0142o wr\u0119cz niemo\u017cliwe. Takie fragmenty s\u0105 cz\u0119sto obj\u0119te ochron\u0105 prawn\u0105 jako rezerwaty.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n

W Polsce miejsca pierwotne s\u0105 rozproszone po ca\u0142ym jej obszarze. Cz\u0119sto s\u0105 to ma\u0142e fragmenty np. rezerwat Bukowa G\u00f3ra w Przedborskim Parku Krajobrazowym \u2013 buczyna o charakterze pierwotnym o powierzchni tylko 33,77 ha jako enklawa otoczona polami uprawnymi. Pierwotne w Polsce s\u0105 te\u017c tereny bagienne \u2013 torfowiska, bory bagienne \u2013 one s\u0105 niestety szczeg\u00f3lnie wra\u017cliwe na presj\u0119 cz\u0142owieka, gdy\u017c zmiany stosunk\u00f3w wodnych i obni\u017canie si\u0119 poziomu w\u00f3d gruntowych odbywaj\u0105ce si\u0119 nawet dziesi\u0105tki kilometr\u00f3w dalej maj\u0105 ju\u017c na nie wp\u0142yw.<\/p>\n\n\n\n

Sprawa zwi\u0105zana z ocen\u0105, jaki procent obszaru Polski ma charakter pierwotny jest trudny, gdy\u017c wiele Park\u00f3w Narodowych chroni obszar naturalny lub o charakterze naturalnym, lub p\u00f3\u0142naturalny.<\/p>\n\n\n\n

 Na przyk\u0142ad gdyby nie dzia\u0142alno\u015b\u0107 cz\u0142owieka wi\u0119kszo\u015b\u0107 Biebrza\u0144skiego Parku Narodowego sta\u0142aby si\u0119 \u0142\u0119gami, olsami i borami bagiennymi, a niewielki by\u0142by tam udzia\u0142 \u0142\u0105k. Koszenie \u0142\u0105k sprzyja niezarastaniu Biebrza\u0144skiego PN przez drzewa i krzewy, i powoduje zachowanie p\u00f3\u0142naturalnych system\u00f3w \u0142\u0105k bagiennych. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Po\u0142oniny w Bieszczadzkim Parku Narodowym te\u017c nie s\u0105 pierwotne, to obszar powsta\u0142y wt\u00f3rnie dzi\u0119ki cz\u0142owiekowi, kt\u00f3ry wypasa\u0142 tam owce, konie i byd\u0142o. Gdyby nie \u0141emkowie, Polacy i Ukrai\u0144cy to g\u00f3ry te by\u0142yby w znacznej mierze poro\u015bni\u0119te w najwy\u017cszych partach skar\u0142owacia\u0142ymi bukami i jarz\u0119binami oraz bor\u00f3wk\u0105 czarn\u0105 (tak jak to wygl\u0105da na Bukowym Berdo). Ten rejon przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 by\u0142 najbardziej zaludnionym obszarem Karpat Zachodnich. \u015alad po tym jest w postaci po\u0142onin, kt\u00f3rych pochodzenie nie jest pierwotne.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Niezwykle ma\u0142o<\/h2>\n\n\n\n

W Polsce mamy 23 parki narodowe, o powierzchni 317 386 ha, zajmuj\u0105ce oko\u0142o 1% powierzchni kraju. Powy\u017csze przyk\u0142ady pokazuj\u0105, \u017ce nie znaczy to, \u017ce chroni\u0105 one pierwotny obszar, jest tam znaczny udzia\u0142 krajobrazu naturalnego lub p\u00f3\u0142naturalnego. Parki Narodowe obejmuj\u0105ce najwy\u017csze pasma g\u00f3rskie w Polsce maj\u0105 z regu\u0142y wi\u0119kszy udzia\u0142 teren\u00f3w pierwotnych ni\u017c te na ni\u017cu (za wyj\u0105tkiem Bia\u0142owieskiego PN), gdzie presja cz\u0142owieka jest \u0142atwiejsza.
Zatem powierzchnia park\u00f3w narodowych nie m\u00f3wi nam ile mamy obszar\u00f3w pierwotnych. Lepszym tropem s\u0105 rezerwaty przyrody. Mamy ich ponad 1500 o powierzchni oko\u0142o 169 000 ha, co stanowi 0,54% powierzchni kraju. I to one s\u0105 pewnym wskazaniem ile mamy mniej wi\u0119cej obszar\u00f3w pierwotnych lub o charakterze pierwotnym. Chocia\u017c te\u017c trzeba wspomnie\u0107, \u017ce s\u0105 rezerwaty przyrody (takie jak rezerwat Las Kabacki w Warszawie) niechroni\u0105ce teren\u00f3w pierwotnych, lecz tylko o charakterze naturalnym lub zbli\u017conym do naturalnego. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych bada\u0144 na terenie Polski jest tylko 0,3% obszar\u00f3w pierwotnych. To niezwykle ma\u0142o \u2013 dlatego s\u0105 tak cenne. S\u0105 to przede wszystkim rezerwaty \u015bcis\u0142e i strefy ochrony \u015bcis\u0142ej w rezerwatach i parkach narodowych.<\/p>\n\n\n\n


Ciekawymi zagadnieniami zwi\u0105zanymi z tematem pierwotno\u015bci i naturalno\u015bci s\u0105 te\u017c:<\/p>\n\n\n\n

Jak si\u0119 takie tereny rozpoznaje?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Co wp\u0142ywa na to, \u017ce m\u00f3wimy: to jest las naturalny?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Czy s\u0105 w Polsce lasy o wysokim stopniu naturalno\u015bci, kt\u00f3re nie s\u0105 obj\u0119te ochron\u0105?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Czy nale\u017cy zwi\u0119ksza\u0107 obszary chronione?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Odpowiedzi w nast\u0119pnych odcinkach\u2026<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Obszary cenne przyrodniczo s\u0105 w Polsce obj\u0119te w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w ochronie prawnej i maj\u0105 statut np. rezerwat\u00f3w przyrody, park\u00f3w narodowych, park\u00f3w krajobrazowych itp. Podobnie jest w przypadku najcenniejszych przyrodniczo las\u00f3w \u2013 wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich te\u017c obj\u0119to ochron\u0105 prawn\u0105. S\u0105 to tereny charakteryzuj\u0105ce si\u0119 znacznym stopniem naturalno\u015bci, mog\u0105 by\u0107 tak\u017ce terenami o charakterze nawet pierwotnym. Jednak […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":2310,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[63,67],"class_list":["post-3401","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dziedzictwo-przyrodnicze","tag-dziedzictwo-przyrodnicze","tag-wszystkie-wpisy"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3401","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3401"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3401\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":122989,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3401\/revisions\/122989"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2310"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3401"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3401"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lasnazawsze.org.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3401"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}