Kontrakt ekokonserwacyjny

Spis treści

Kontrakt ekokonserwacyjny – społeczna ochrona przyrody krok po kroku

Czym jest kontrakt ekokonserwacyjny?

Kontrakt ekokonserwacyjny to zestaw prostych, ale skutecznych dokumentów prawnych, dzięki którym można chronić cenne przyrodniczo tereny – niezależnie od ich wielkości, stanu prawnego czy lokalizacji. Powstał z myślą o osobach i organizacjach, które chcą działać odpowiedzialnie, zanim pojawią się formalne mechanizmy dla tzw. Obszarów Społecznie Chronionej Przyrody.

Kontrakt może zostać zastosowany zarówno dla konkretnej działki, jak i wtedy, gdy jeszcze nie wiadomo, jaki teren dokładnie zostanie objęty ochroną. Sprawdza się również w przypadku fragmentów większych kompleksów leśnych.

Z czego się składa?

1. Umowa darowizny (Darczyńca – Fundacja)

To dokument, w którym darczyńca przekazuje środki na wykup lasu z wyraźnym wskazaniem celu darowizny. Zawiera m.in.:

gwarancję wykorzystania środków wyłącznie na ochronę przyrody,

zobowiązanie Fundacji do niepodejmowania wycinek i nieobciążania nieruchomości,

możliwość cofnięcia darowizny, jeśli warunki zostaną naruszone,

ograniczenie wykorzystania środków tylko do kosztów związanych z nabyciem gruntu (np. zakup, notariusz, opłaty sądowe), bez pokrywania kosztów operacyjnych Fundacji.

2. Umowa współpracy (Partner – Spółka)

Opisuje działania promocyjne, edukacyjne i komunikacyjne związane z projektem, ale obejmuje także wszystkie inne koszty operacyjne, które Spółka ponosi przy realizacji projektu. Jest ważna, by:

formalnie oddzielić środki operacyjne (realizacja projektu, praca zespołu, monitoring, komunikacja, logistyka) od majątku (teren leśny),

zabezpieczyć Fundację przed roszczeniami, by grunty nie były obciążone,

zachować transparentność w relacjach z partnerem.

3. Umowa przystąpienia do PPP (opcjonalna)

Dla większych partnerów kontrakt można uzupełnić o ramową umowę przystąpienia do Połączonej Puszczy Polskiej. Porządkuje ona etapy współpracy, wysokość darowizn oraz zasady komunikacji.

4. Statut Fundacji

Wszystkie powyższe dokumenty wspierane są zapisami statutu Fundacji Las na Zawsze. To kluczowy element zabezpieczenia – statut:

zabrania zbywania i obciążania zalesionych nieruchomości (poza sytuacjami wymaganymi przepisami prawa),

zakazuje wycinek i wyrębów,

nakłada na Fundację obowiązek utrzymania lasów w możliwie naturalnym stanie.

- -

Dzięki temu ochrona nie zależy od dobrej woli zarządu, ale jest zapisana w dokumentach założycielskich. Dodatkowo statut Fundacji może nastąpić jedynie przy jednomyślnej zgodzie Zgromadzenia Fundatorów.

Jak stworzyć własny kontrakt ekokonserwacyjny?

To narzędzie może być stosowane przez fundacje i stowarzyszenia, które chcą chronić przyrodę na własną rękę. Co ważne – kontrakt ekokonserwacyjny może być użyty nie tylko do ochrony lasów, ale również innych obszarów cennych przyrodniczo: torfowisk, łąk, mokradeł, muraw, terenów bagiennych czy nieużytków pełnych bioróżnorodności.

Wystarczy kilka kroków:

1. Zdefiniuj cel

Napisz jasno, że darowizna lub działanie służy trwałej ochronie przyrody. Cel ten musi pojawić się w:

umowie darowizny (np. „na nabycie działki w celu ochrony ekosystemu”),

statucie organizacji (jeśli ją tworzysz – wpisz ochronę lasów jako podstawowy cel).

2. Opisz sposób ochrony

Zadbaj, by w dokumentach znalazły się zapisy o:

zakazie wycinki i sprzedaży działki,

braku ingerencji gospodarczej,

utrzymaniu naturalnego charakteru lasu.

3. Ustal konstrukcję umowną

Dla większego bezpieczeństwa oraz efektywności stosuj podział na trzy dokumenty:

umowę darowizny (reguluje środki i cele),

umowę współpracy (określa działania operacyjne i promocyjne),

statut lub osobną deklarację, że teren nie będzie użytkowany gospodarczo.

W tym celu możesz skorzystać również ze wzorów stosowanych w naszej Fundacji (dostępne wkrótce). Pamiętaj jednak, aby odpowiednio dostosować ich strukturę do formy prawnej podmiotów, które będą stosowały kontrakt ekokonserwacyjny, oraz zakresu współpracy i ochrony. Zalecamy każdorazowo konsultować umowy z prawnikiem.

4. Pomyśl o przyszłości

Zadbaj, by regulacje były odporne na zmiany kadrowe i polityczne. Najlepiej, jeśli ochrona:

wynika ze statutu lub uchwały, którą trudno zmienić,

zawiera warunki cofnięcia darowizny w przypadku złamania zasad,

wskazuje, że teren ma służyć społeczeństwu w sposób nieinwazyjny.

Po co to wszystko?

Kontrakt ekokonserwacyjny to społeczna odpowiedź na potrzebę ochrony przyrody tu i teraz – bez czekania na zmiany legislacyjne. Pozwala zabezpieczać lasy prywatne i inne tereny przyrodnicze w duchu długofalowego myślenia.

Można z niego skorzystać nawet wtedy, gdy jeszcze nie wiadomo, jaka działka zostanie zakupiona. Wzory umów dają elastyczność, ale i stabilność – pozwalają działać bezpiecznie i odpowiedzialnie.

Najczęstsze pytania (FAQ)

[Czy mogę zawrzeć kontrakt ekokonserwacyjny, jeśli nie mam jeszcze wybranej działki?]

Tak. Umowy można skonstruować tak, by określały jedynie cel (np. ochrona dojrzałego lasu), a szczegóły dotyczące lokalizacji zostały doprecyzowane później.

[Dlaczego potrzebne są dwie osobne umowy – darowizny i współpracy?]

Aby środki z darowizny mogły zostać przeznaczone wyłącznie na zakup ziemi (oraz koszty nabycia), wszystkie działania operacyjne (np. koordynacja, edukacja, komunikacja) rozliczane są w ramach umowy współpracy.

[Co jeśli Fundacja złamie warunki umowy?]

Umowa darowizny zawiera zapisy umożliwiające jej cofnięcie i żądanie zwrotu środków wraz z odsetkami, jeśli las zostanie np. sprzedany lub wycięty niezgodnie z warunkami.

[Czy to zabezpiecza las na zawsze?]

To możliwie trwała forma zabezpieczenia w obecnym stanie prawnym. Dodatkowe bezpieczeństwo daje statut Fundacji, który zawiera zakaz zbywania, wycinki i ingerencji w lasy objęte ochroną.

[Co stanie się z lasami, jeśli Fundacja przestanie istnieć?]

Statut Fundacji Las na Zawsze jasno określa, że w przypadku jej likwidacji, majątek (w tym chronione działki) musi zostać przekazany innej organizacji działającej na rzecz ochrony przyrody w Polsce. Dzięki temu ochrona lasów zostanie utrzymana, nawet jeśli Fundacja zakończy swoją działalność.

Korzystaj i udostępniaj dalej

Zachęcamy inne organizacje i osoby prywatne do korzystania z tego narzędzia.

Potrzebujesz wsparcia lub wzorów?